Mehmet Akif Ersoy ve İttihad-ı İslam Düşüncesi

Creative Commons License

GÖRGEN İ.

Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü dergisi (Online), cilt.14, sa.1, ss.485-502, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmada Mehmet Akif Ersoy’un kişiliği, fikirleri ve faaliyetleri tarihsel bakış açısıyla bütün yönleriyle ele alınmıştır. Anadolu irfanıyla harmanlanan düşünce dünyası ona coğrafyaları hatta çağları aşan bir söylem ve üslup zenginliği kazandırmıştır. İslam kültür ve medeniyetiyle yetişen fikir insanı Mehmet Akif Ersoy, İslam birliği fikrine büyük önem vermiştir. Onun düşüncelerinin temelini Türkiye ve tüm İslam Dünyası’nın ilmen, fikren ve siyaseten gelişmesine dönük çabalar oluşturmuştur. Mehmet Akif’e göre milli, dini ve kültürel değerlerimizin topluma anlatılması ve aktarılmasında basın-yayın büyük önem taşımaktaydı. Bu düşünceler doğrultusunda Mehmet Akif’in önderliğinde Sırat-ı Müstakim Dergisi çıkarılmaya başlanmıştır. Zamanın koşullarını çok iyi okuyabilen Mehmet Akif, Osmanlı Devleti’nin son döneminde Osmanlıcılık, Birinci Dünya Savaşı sürecinde İslamcılık, Milli Mücadele sürecinde de vatan ve tam bağımsızlık düşüncesi çerçevesinde fikirler üretmişti. Bu konular çerçevesinde hazırlanan çalışmada arşiv kaynakları, gazeteler, hatıralar, resmi yazışmalar ve telif eserlerden yararlanılmıştır. Bu çalışma Sosyal bilim yöntemlerinden olan kaynak taraması, tasnif, tahlil, tenkit ve sentez aşamasından geçerek oluşturulmuştur. Sonuç olarak bu çalışmada İstiklal Marşı’nın yazarı, Milli Mücadele’nin manevi önderi olarak bilinen Mehmet Akif Ersoy’un hayatı, fikirleri ve faaliyetlerini ele alınmıştır. Onun düşünceleri günümüz İslam Dünyası’nın içinde bulunduğu sorunları anlamamız ve gelişmelere karşı birlik olmanın ne kadar önemli olduğunu kavramamız açısından önem arz etmektedir.
In the present study, the personality, ideas, and activities of Mehmet Akif Ersoy were analyzed in all their aspects through a historical perspective within the framework of the concept of unity and social order. His world of thought, blended with Anatolian wisdom (irfan), has granted him a richness of discourse and style that transcends geographies and even eras. The intellectual Mehmet Akif Ersoy, raised within the Islamic culture and civilization, attached enormous importance to the idea of unity and social order. The scientific, intellectual, and political development of the Türkiye and Whole Islamic world forms the foundation of Mehmet Akif Ersoy's thoughts. According to Mehmet Akif, the press and publication held enormous importance in explaining and transmitting our national, religious, and cultural values to society. In line with these ideas, the journal Sırat-ı Müstakim began to be published under the leadership of Mehmet Akif. Being able to interpret the conditions of the time very well, Mehmet Akif produced ideas within the framework of Ottomanism during the final period of the Ottoman Empire, Islamism during the First World War process, homeland and full independence during the National Struggle process. Structured around these themes, this study archival sources, newspapers, draws upon memoirs, official correspondence, and primary sources. This study was created by going through the resource screening, classification, analysis, criticism and synthesis stages, which are one of the social science methods. As a result, in this study, the life, ideas and activities of Mehmet akif Ersoyun, who is known as the author of the National Anthem and the spiritual leader of the national struggle, are discussed. His thoughts are important for us to understand the problems in the Islamic world today and to understand how important it is to be united against developments.