Okullarda Karşılaşılan Zorlu Koşulların Öğretmen Perspektifinden Değerlendirilmesi: Karma Yöntem Araştırması

Creative Commons License

Ün R., UĞURLU C. T.

EĞİTİM VE İNSANİ BİLİMLER DERGİSİ: TEORİ VE UYGULAMA, cilt.17, sa.33, ss.219-246, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu araştırmanın amacı, okullarda öğretmenlerin karşılaştıkları zorlu koşulları tanımlamak, bu koşulları yönetebilmek için gerekli olan öğretmen özelliklerini ortaya koymak, koşullara ve yönetim sürecine yönelik öğretmen algılarını belirleyerek bu algıların çeşitli değişkenlere göre nasıl farklılaştığını saptamaktır. Araştırma, karma yöntem olarak modellenmiş olup nitel boyut için fenomenoloji, nicel boyut için tarama modeli benimsenmiştir. Araştırmanın nitel aşamasında yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış, elde edilen bulgular temel alınarak “Zorlu Koşullar Ölçeği (ZKÖ)” ve “Zorlu Koşulların Yönetimi Ölçeği (ZKYÖ)” geliştirilmiş, nitel bulgular nicel verilerle desteklenmiştir. Araştırma, 2024-2025 yılında Hatay ili Antakya ilçesinde gerçekleştirilmiş olup çalışma grubunu 24, örneklemini ise 511 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırma sonuçları, öğretmenlerin zorlu koşullara yönelik tanımlamaların okul içi ve dışı çeşitli unsurları kapsadığını ve bu unsurların merkezinde öğrencilerin yer aldığını, alınan eğitim politika kararlarının ise bu koşulları artırıcı ya da azaltıcı etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Öğretmenler, dayanışma ağı, dil desteği gibi çeşitli yöntemleri kullanarak zorluklarla başa çıkmaya çalışırken, süreç içinde öz yeterliklerini; geliştirdikleri beceriler, strese karşı önlemler ve çeşitli motivasyon kaynakları ile sürdürmektedir. Ayrıca öğretmenlerin zorlu koşullara yönelik algılarının yüksek, ancak yönetim sürecine yönelik algılarının ise daha güçlü olduğu belirlenmiştir. Bu algılar, mesleki kıdem ve okul kademesi değişkenlerine göre değişkenlik gösterdiği görülse de, genel olarak anlamlı bir farklılaşmanın olmadığı saptanmıştır. Araştırma sonucunda, elde edilen bulgulara dayalı olarak çeşitli kapsayıcı öneriler sunulmuştur.