Bu çalışmada, son dönem Osmanlı aydınlarından olan Mısırlı neo-klasik şair veyazar Veliyyüddîn Yeken’in eserlerinde Sultan II. Abdülhamid’e bakış açısı elealınmıştır. Edebî çalışmaları incelenecek Yeken, kökeni itibariyle Türk olup,Osmanlı coğrafyasının en önemli kültür merkezlerinden biri kabul edilen Mısır’dayetişmiştir. Yeken, Maḥmûd Sâmî el-Bârûdî’nin öncülüğünü yaptığı neo-klasik şiirolarak da bilinen modern Arap şiirinin en önemli temsilcilerindendir. Bu akımdayer alan şairler, Osmanlı padişahı Sultan II. Abdülhamid’e yaklaşımları ve bakışaçılarında ikiye ayrılmışlardır. Akımın sembol isimlerinden olan Maḥmûd Sâmî elBârûdî, Aḥmed Şevḳî, Ḥafıẓ İbrâhîm gibi büyük şairler Sultan ve Osmanlı hilâfetilehine şiirler kaleme alırken, Abdülhamid karşıtlığıyla bilinen Yeken, şiir veyazılarıyla Abdülhamid’i hedef almıştır. Etnik kökenleri, yetiştikleri ailelerinsosyo-ekonomik statüleri, yerel otoriteye yakınlıkları, yüksek bürokratikmakamlara ulaşmaları, şiir yetenekleri gibi pek çok ortak noktaları bulunanAḥmed Şevḳî ve Veliyyüddin Yeken, Sultan Abdülhamid hakkında birbirinetamamen zıt kanaatlere sahip olmuşlardır. Sultan Abdülhamid’in 27 Nisan 1909tarihinde tahttan indirilmesine derinden hüzünlenen Aḥmed Şevḳî, “Yıldız Sarayı”veya “Osmanlı İnkılabı ve Sultan Abdülhamid’in Devrilmesi” adlı bir kaside kalemealmıştır. Yeken ise, Şevḳî’nin kasidesine öfkelenerek bu kasideyle aynı vezin vekafiyeye sahip “Zamanın Gözyaşları” anlamına gelen “ʻAbratu’d-Dehr” başlıklınazire mahiyetinde bir kaside nazmetmiştir. Yeken, Abdülhamid karşıtı olmaklabirlikte etnik kökeni ve Osmanlı mensubu olmaktan duyduğu gururu her fırsattadile getirmiştir. Sultan Abdülhamid’in tahttan indirilmesinden sonraki süreçteözellikle devletin içinde bulunduğu olumsuz koşullara hüzünlenen şairin,Abdülhamid’e karşı tutumu ve hakkındaki düşüncelerinde yumuşamalarolmuştur. Sultan’ın dönemini arar hale geldiğini belirten kendi duygularını itiraf etmekten çekinse de bu duyguları, insanların o günleri arar hale geldiklerini ifadeederek dile getirmiştir.
In this research, the perspective of Egyptian neo-classical poet and writer Veliyüddin Yeken who is one of the latter Ottoman intellectuals of Sultan Abdulhamid Yeken was discussed. Yeken whose literary works will be discussed was Turkish and raised in Egypt which is regarded as one of the most important cultural centers of Ottoman reign. Yeken is one of the most significant representatives of modern Arab poetry known as neo-classical poetry pioneered by Maḥmûd Sâmî el-Bârûdî. The poets of this movement were separated into two grups according to their approach and perspective towards Sultan Abdulhamid II. While poets such as Maḥmûd Sâmî el-Bârûdî, Aḥmed Şevḳî, and Ḥafıẓ İbrâhîm who is one of the symbols of the movement wrote poems in favor of the Sultan and Ottoman, Yeken who is known for his opposition against Abdulhamid targeted the Sultan with his poems and writings. Aḥmed Şevḳî and Veliyyüddin Yeken who share many common traits such as, ethnic origin, the socio-economical status of their families, closeness to the local authority, reaching high bureaucratic positions, and poetry skills, had the exact opposite perspective of Abdulhamid. Aḥmed Şevḳî who deeply grieved to the dethronement of Sultan Abdulhamid on April 27, 1909, wrote an ode titled “Yıldız Sarayı (Star Palace)” or “Osmanlı İnkılabı ve Sultan Abdülhamid’in Devrilmesi (Ottoman Revolution and Dethronement of Sultan Abdulhamid)”. Angry at the Şevḳî’s ode, Yeken wrote an ode titled “ʻAbratu’d-Dehr” meaning “Tears of Time” which has the same meter and rhyme scheme with Şevḳî’s ode. In addition to opposing Abdulhamid, Yeken mentioned how proud he is for his ethnic origin and being a member of the Ottoman whenever possible. The attitude and perspective of the poet, who felt sad about the negative conditions that the country faced after the dethronement of Sultan Abdulhamid, towards Abdulhamid softened in this process. Although Yeken abstained from confessing his emotions indicating that he misses the reign of the Sultan, he wrote in his poems that the people miss the Sultan
