Hastanede Yatan Hastalarda Sağlık Okuryazarlığı, Hasta Aktivasyonu ve Antibiyotik Kullanımı

Creative Commons License

KUŞCU F. N.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, cilt.79, sa.3, ss.363-373, 2026 (TRDizin)

Özet

Amaç: Bu çalışma, hastanede yatan hastalarda sağlık okuryazarlığı ve hasta aktivasyonu ile antibiyotik kullanım davranışı arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamıştır. Ayrıca, sağlık okuryazarlığı ile antibiyotik kullanım davranışı arasındaki ilişkide hasta aktivasyonunun aracılık rolü değerlendirilmiştir. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma, bir kamu hastanesinde yatarak tedavi gören 237 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, “Kişisel Bilgi Formu, Antibiyotik Kullanım Ölçeği, Hasta Aktivasyon Ölçeği ve Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği” kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Pearson korelasyon analizi, hiyerarşik doğrusal regresyon analizi ve PROCESS Macro Model 4 ile aracılık analizi kullanılmıştır. Bulgular: Daha yüksek sağlık okuryazarlığı (r = −0.339, p < 0.01) ve daha yüksek hasta aktivasyonu (r = −0.293, p < 0.01), uygunsuz antibiyotik kullanımının daha düşük düzeyleriyle anlamlı şekilde ilişkili bulunmuştur. Düzeltilmiş hiyerarşik regresyon modelinde sağlık okuryazarlığı, uygunsuz antibiyotik kullanımı ile anlamlı ilişkisini korumuştur (β = −0,155, p = 0,049). Aracılık analizi ayrıca hasta aktivasyonu üzerinden istatistiksel olarak anlamlı bir dolaylı ilişki olduğunu göstermiştir (B = −0,004, %95 GA [−0,008, −0,001]); bu bulgu kısmi aracılık ile uyumludur. Sonuç: Bulgular, sağlık okuryazarlığı ve hasta aktivasyonu düzeyleri yükseldikçe hastanede yatan hastalarda uygunsuz antibiyotik kullanım eğiliminin azaldığını göstermektedir. Bu iki faktörü güçlendirmeye yönelik girişimler, sorumlu antibiyotik kullanımını teşvik ederek antimikrobiyal yönetim uygulamalarını destekleyebilir. Ayrıca, hasta aktivasyonu üzerinden gözlenen dolaylı ilişki, hastaların sağlık hizmetlerine aktif katılımının sağlık okuryazarlığı ile antibiyotik kullanım davranışı arasındaki ilişkide önemli olabileceğini düşündürmektedir.
Objective: This study examined the associations of health literacy and patient activation with antibiotic use behavior among hospitalized patients. In addition, the mediating role of patient activation in the relationship between health literacy and antibiotic use behavior was examined. Methods: A descriptive cross-sectional study was conducted with 237 adult patients admitted to a public hospital. Data were obtained using the “Personal Information Form, Antibiotic Use Scale, Patient Activation Measure, and Health Literacy Scale”. Descriptive analyses, Pearson correlation, hierarchical linear regression, and mediation analysis using PROCESS Macro Model 4 were performed. Results: Greater health literacy (r = −0.339, p < 0.01) and higher patient activation (r = −0.293, p < 0.01) were both associated with lower levels of inappropriate antibiotic use. In the adjusted hierarchical regression model, health literacy remained significantly associated with inappropriate antibiotic use (β = −0.155, p = 0.049). Mediation analysis also showed a statistically significant indirect association through patient activation (B = −0.004, 95% CI [−0.008, −0.001]), consistent with partial mediation. Conclusion: The findings indicate that both health literacy and patient activation are associated with more appropriate antibiotic use among hospitalized patients. Strategies aimed at improving these factors may support antimicrobial stewardship by encouraging responsible antibiotic use. Furthermore, the observed indirect association through patient activation suggests that patients' active involvement in healthcare may be relevant to the association between health literacy and antibiotic use behavior.