El-Kâhiretü’l-Cedîde Romanında Biçimsel Dindarlığın Edebî Eleştirisi
Klasik Divan Uluslararası Dil, Kültür ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (KD-UDKEAD), cilt.3, sa.1, ss.13-35, 2026 (Hakemli Dergi)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 3 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.5281/zenodo.21028888
- Dergi Adı: Klasik Divan Uluslararası Dil, Kültür ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (KD-UDKEAD)
- Derginin Tarandığı İndeksler: Sobiad Atıf Dizini
- Sayfa Sayıları: ss.13-35
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, Necîb Mahfûz’un el-Kâhiretü’l-Cedîde adlı romanında karakterlerin din ile kurduğu ilişkiyi; şekilsel dindarlık ile özsel inanç arasındaki gerilim ekseninde, eserin dil, ironi ve anlatım tekniklerini merkeze alarak incelemeyi amaçlamaktadır. Makale, bu üslup unsurlarının toplumsal eleştiriyi nasıl taşıdığını ve karakterlerdeki ahlaki kayıtsızlığın edebi düzlemde nasıl temsil edildiğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Roman karakterleri üzerinden sunulan derinlikli analizler ışığında, kurumsal ve toplumsal ikiyüzlülüğü barındıran “kusursuz dindar” profilinin perde arkasındaki ahlaki erozyon ve bu durumun toplumsal huzura verdiği zararlar, sosyolojik bir perspektifle ele alınmaktadır. Bu bağlamda, karakterlerin zihin dünyalarındaki inanç algısı ile dini kavramların pratik hayattaki tezahürleri arasındaki tezatlık mercek altına alınırken; eserdeki dil, ironi ve tarîz unsurlarının toplumsal eleştiri üslubunu şekillendirmedeki yapısal rolü vurgulanmaktadır. Arap edebiyatının modernleşme sürecinde bir mihenk taşı kabul edilen Mahfûz’un bu eseri; sosyolojik tahlilleri, din-dil-kültür bağlamındaki derinliği ve toplumsal sorunları edebi estetikle buluşturması açısından büyük bir öneme sahiptir.
Bu çalışma, metin merkezli edebi tahlil yöntemine dayanmaktadır. Bu çerçevede roman kurgusu; karakterlerin inanç dünyası ile eylemleri arasındaki tezatlık, eserdeki dilsel ve belagat unsurları (ironi, tarîz vb.) ve bu unsurların toplumsal eleştiri üslubuna katkısı bütüncül bir yaklaşımla irdelenmektedir. Mısır toplumundan hareketle özgün bir edebi eleştiri sunarak literatürdeki önceki araştırmaları tamamlamayı ve Arap edebiyatının bu özgün boyutunu tanıtmayı hedefleyen araştırmanın kapsamı, temel olarak el-Kâhiretü’l-Cedîde romanı ile sınırlandırılmıştır. Çalışmanın; Arap dili, belâgati ve edebiyatı alanlarındaki dinsel, sosyolojik ve kültürel incelemelere katkı sunarak literatürdeki önemli bir boşluğu dolduracağı umulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Arap Romanı, Necîb Mahfûz, el-Kâhiretü’l-Cedîde, şekilsel dindarlık, inanç-eylem çelişkisi, toplumsal eleştiri üslubu.