1498 Yılında Niş Kazası’nın Sosyal Ve Ekonomik Durumu
Kent Akademisi (Online), cilt.19, sa.5, ss.1-16, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 19 Sayı: 5
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.35674/kent.1893972
- Dergi Adı: Kent Akademisi (Online)
- Derginin Tarandığı İndeksler: Art Index, Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), TR DİZİN (ULAKBİM), Academic Search Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.1-16
- Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Osmanlı Devleti’nin Balkanlarda önemli bir şehri olan Niş, genel kabul edilen görüşe göre 1386 yılında Türk hâkimiyetine girmiştir. Bölgenin askeri, zirai ve coğrafi açıdan önemli konuma sahip olmasından dolayı Niş, sık sık savaşlara sahne olmuştur. Araştırmamızın ana kaynağı olan 1498 tarihli ve 27 numaralı Mufassal Tapu Tahrir Defteri, Niş’in şuana kadar bilinen en eski ve ilk tahririne ait olup kaza dahilindeki emlak, nüfus, evkaf ve tımar kayıtlarını ihtiva etmektedir. Bu açıdan ilgili defter Niş’in sosyal, ekonomik, idari ve demografik yapısının ortaya konulmasında özel bir yere sahiptir. Ancak bu defterdeki ekonomik kayıtların siyakat rakamları ile tutulmuş olmasından dolayı şuana kadar tespit edebildiğimiz kadarıyla bu defter ayrıntılı bir şekilde çalışılmamıştır. Bu nedenle Niş ve Niş’e tabi kırsalın 1498 yılındaki genel durumunu tespit etmek amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Çalışmanın metodolojisinde öncelikle ilgili defter transkribe edilerek sonrasında ise ortaya çıkan veriler demografik, iktisadi, idari ve zirai açıdan tasnif edilerek değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmelerde Niş’in klasik Osmanlı sancak düzenine sahip bir merkez olduğu tespit edilmiştir.
Niš is an important city of the Ottoman Empire in the Balkans. Niš is generally believed to have come under Turkish rule in 1386. Due to the region's important military, agricultural, and geographical position, Niš has often been the scene of wars. The main source of this research, the Mufassal Tapu Tahrir Defteri (Detailed Land Registry Ledger) dated 1498 and numbered 27, belongs to the oldest and first known tahrir (land registry) of Niš. The book contains records of real estate, population, waqf (religious endowments), and timar (feudal estates) in the district. Therefore, the book holds a special place in revealing Niš's social, economic, administrative, and demographic structure. However, the economic records in the book are kept in Arabic numerals. Therefore, as far as we can tell, the book has not been studied in detail. For this reason, this paper investigated the general situation of Niš and its rural areas in 1498. First, the book was transcribed, and then the data was classified and evaluated from demographic, economic, administrative, and agricultural perspectives. The social and economic data in the 27th detailed land registry survey and other research and analytical works have demonstrated that Niş was a centre with a classical Ottoman sanjak organisation.