Kuseyr Yaylası Kırsalı ve Narlıca’da Yeni Tespit Edilen Çeşmeler
Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, cilt.66, sa.1, ss.407-439, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 66 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.33171/dtcfdergisi.1761737
- Dergi Adı: Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Humanities Abstracts, MLA - Modern Language Association Database, Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography
- Sayfa Sayıları: ss.407-439
- Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Adresli: Hayır
Özet
Kuseyr Yaylasında daha önce incelenen ve değerlendirilen 24 çeşmeye ilaveten 2022 yılında, aynı bölgede yedi adet çeşme ve Narlıca’da bir adet çeşme tespit edilmiştir. 2022 yılında tespit edilen çeşmelerin konumlanmaları, temel tasarım ve biçimlenme özellikleri önceki örnekler ile tutarlılık göstermektedir. Çeşmelerin ikisi yol üstü kuruluşlarıdır. Üç tanesi köy giriş çıkışlarında bulunmakla hem iskân alanı dâhilinde hem de gerek köyler gerekse köy ile idari merkez arasında seyahat edenlerin kullanımına hizmet etmektedir. İki çeşme, meydanda konumlanmış, yakınlarındaki öğütme taşlarında işlenecek ürünlerin yıkanmasında da kullanılmışlardır. Bunlardan biri aynı zamanda çamaşır yıkamak için de kullanılmıştır. Bu çeşme geniş, daire planlı havuzu ile dikkat çekmektedir. Çeşmelerin çoğundan aynı zamanda hayvanların ve bahçelerin sulanmasında da yararlanılmıştır. İncelenen sekiz adet çeşmenin biri hariç tamamı yamaca konumludur. Bu durum yörenin topoğrafik yapısından kaynaklanmaktadır. Eğimli arazi suyun kaynaktan çeşmeye ulaşmasında kolaylık sağlamış, aynı doğal yapı, çeşme kütlesinin yamaca yaslanmasını gereğini beraberinde getirmiştir. Tamamı taştan inşa edilmiş, yalın, dikdörtgen prizmatik kütlelerden ibarettir. Kütlenin bir yüzündeki sivri kemerli nişler, tas nişi, lüle, oluk, tekne ve sekiler gibi donatıları içinde barındırmaktadır. Önceki tespitlerin çoğunda olduğu gibi bu dönem tespitlerinde de sekiz çeşmeden altısında görülen ve kütle içinde, niş açıklığının en az yarısını oluşturan basık sivri kemerler yöre çeşmelerinin karakteristik bir özelliği olarak karşımıza çıkmaktadır. 2022 tespitleri, bezeme açısından daha zengindir. Gerek niş içinde, gerek niş dışında, cephede görülen ve çoğunlukla daire madalyonlar içinde ele alınan bitkisel ve geometrik motifler, Türk-İslam sanatının pek çok yapıtıyla birlikte çeşmelerde de rastladığımız örnekleri içerirler. Önceki tespitlerimizde 19. Yüzyılda ve 20. Yüzyıl başlarında inşa edildiği görülen çeşmelere karşılık 2022 çalışmasındaki dört çeşmenin 18. Yüzyılda inşa edilmiş olduğu görülmektedir. Bunlardan biri 20. Yüzyılın ikinci çeyreğinde, bir diğeri üçüncü çeyreğinde onarımlar geçirmiştir. Yirminci yüzyılın ikinci çeyreğinin hemen başlarında inşa edilen bir çeşmeden başka 1957 tarihli bir diğeri, geleneksel yöntem ve biçimlerde çeşme inşaatının yörede, bu tarihe kadar sürdüğü göstermektedir.
In addition to the 24 fountains previously surveyed and evaluated on the Kuseyr Plateau, seven fountains in the same region and one in Narlıca were identified in 2022. The 2022 fountains are consistent with the previous examples in terms of their location, basic design and stylization. Two of the fountains are located on the road routes while the others take place in the residental areas. All but one of the eight fountains studied are located on the hillside. This is due to the topographical structure of the region. The sloping terrain made it easier for the water to reach the fountain from the source, and the same natural structure necessitated the body of the fountain to lean against the slope. They consist of simple rectangular prismatic structures built entirely of stone. The pointed arched niches on one side of the structure contain fittings such as bowl niches, nozzles, gutters, troughs and benches. As in most of the previous findings, the flattened pointed arches seen in six of the eight fountains in this period and forming at least half of the niche opening in the structure seem to be the characteristic feature of the fountains of the region. The 2022 finds are richer in terms of decoration. The floral and geometric motifs seen both inside and outside the niche and on the façade, mostly in circular medallions, include examples that we encounter in fountains along with many works of Turkish-Islamic art. In addition to the fountains built in the 19th and early 20th centuries in our previous findings, four fountains in the 2022 study date back to the 18th century. Two of them were repaired in the 20th century. A fountain dated 1957 shows that the construction of fountains in traditional methods and forms continued in the region until this date.