VERGİDEN KAÇINMA VE KAZANÇ YÖNETİMİ İLİŞKİSİ: BORSA İSTANBUL ÜZERİNE AMPİRİK BİR KANIT

Creative Commons License

Suadiye G.

Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, sa.74, ss.65-75, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmada, vergiden kaçınma ile kazanç yönetimi arasındaki ilişki, 2008-2022 yılları arasında Borsa İstanbul’da işlem gören 185 firmanın 2.775 firma-yıl gözlemine dayalı panel veri seti kullanılarak ampirik olarak incelenmiştir. Vergiden kaçınma; efektif vergi oranı (ETR), nakit efektif vergi oranı (CETR) ve defter-vergi farkı (BTD) olmak üzere üç farklı ölçütle, kazanç yönetimi ise ihtiyari tahakkuklarla ölçülmüştür. Firma büyüklüğü, kârlılık, finansal kaldıraç, varlık yoğunluğu ve geçmiş yıl zararları gibi firmaya özgü finansal değişkenlerle kontrol edilen modeller, Panel EGLS yöntemiyle tahmin edilmiştir. Regresyon sonuçları, kazanç yönetimi ile vergiden kaçınma arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Spesifik olarak, kazanç yönetimindeki artışın ETR ve CETR üzerinde negatif, BTD üzerinde ise pozitif yönde anlamlı bir etkisi tespit edilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler, firmaların ortalama ETR ve CETR değerlerinin incelenen dönem itibarıyla yasal vergi oranlarının altında kaldığını göstermiştir. BTD’nin ortalama %12,2’lik değeri ise defter kârı ile vergi matrahı arasındaki farkın yalnızca sistemsel farklılıklardan değil, kazanç yönetimi faaliyetlerinden de etkilendiğine işaret etmektedir. Bu sonuçlar, şirketlerin vergiden kaçınma hedeflerine ulaşmak için kazanç yönetimini bir araç olarak kullandığı yönündeki görüşü desteklemektedir
This study empirically examines the relationship between tax avoidance and earnings management using a panel dataset of 2,775 firm-year observations from 185 non-financial companies listed on Borsa Istanbul between 2008 and 2022. Tax avoidance is measured by three proxies: the effective tax rate (ETR), the cash effective tax rate (CETR), and the book-tax difference (BTD), while discretionary accruals measure earnings management. The regression models, which control for firm-specific financial variables such as firm size, profitability, financial leverage, asset intensity, and prior-year losses, are estimated using the Panel EGLS method. The results reveal a positive and statistically significant relationship between tax avoidance and earnings management. Specifically, an increase in earnings management has a negative effect on ETR and CETR, and a positive effect on BTD. Descriptive statistics show that the average ETR and CETR values remain below the statutory tax rates during the period examined. Furthermore, the average BTD of 12.2% indicates that the difference between book income and taxable income is influenced not only by systemic factors but also by earnings management. These findings support the view that firms use earnings management as a tool to achieve tax avoidance objectives.