346 Numaralı Teşrifat Defterine Göre Kırım Hanlarına Uygulanan Teşrifat

Bülbül İ.

18. Uluslararası Bilimsel Çalışmalar Kongresi (UBCAK), Gümüşhane, Türkiye, 21 - 22 Haziran 2026, ss.50-51, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Gümüşhane
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.50-51
  • Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Teşrifat, protokol kaidelerini ifade eden bir terimdir. Bu kaideler hem devlet işlerinin hem de uluslararası ilişkilerin sağlıklı bir şekilde yürütülmesini sağlar. Bu yüzden teşrifat devletlerin yönetilmesinde önem arz etmektedir. Osmanlı Devleti’nde protokol işleriyle ilgilenen Teşrifat Dairesi adıyla kurulmuş müstakil bir kurumun varlığı bu önemin bir göstergesidir. Teşrifat Dairesi, Teşrîfâtî Efendi tarafından idare olunmuştur. Teşrîfâtî Efendi emri altında bulunan katiplerle birlikte protokol kaidelerinin gerçekleştirilmesini ve kayıt altına alınmasını sağlamıştır. Bu kayıtlar Teşrifat defterlerinde yer almaktadır.

Bu çalışmada Osmanlı Arşivindeki Sadaret Defterleri tasnifinde yer alan 346 Numaralı Teşrifat Defteri esas alınmış olup Kırım hanlarına ilişkin tespit edilen kayıtlar incelenerek hanların Osmanlı Devleti nezdindeki statüsü ele alınmıştır. Buna göre Kırım Hanlığının dış işlerinde Osmanlı Devleti’ne bağlı, iç işlerinde ise görece serbest olduğu, Osmanlı Devleti’nin zaman zaman hanlığa müdahale ettiği, ancak hanlığa hiçbir devletle kıyaslanamayacak derecede saygı gösterildiği anlaşılmaktadır.

Osmanlı-Kırım ilişkilerini inceleyen çok sayıda çalışma bulunmasına rağmen teşrifat defterleri esas alınarak yapılan araştırmaların az olduğu görülmüştür. Yapılan çalışmanın, mevcut literatüre farklı bir bakış açısı sunacağı düşünülmektedir. Çalışma 346 numaralı teşrifat defterindeki Kırım hanları ile ilgili bilgilerin tespiti ve elde edilen bilgilerin belge analizi yöntemiyle incelenmesi esasına dayanmaktadır.  

Protocol is a term referring to the rules of protocol. These rule ensure the proper conduct of both state affairs and international relations. Therefore, protocol is of great importanca in the governance of states. The esxistence of an indepented instittution called the Protocol Department in the Ottoman Empire, which dealt with protocol matters, in an indication of this importance. The Protocol Departments were administered by The Master of Protocol. The Master of Protocol, alond with the clerks under his command, ensured the implementation and recording of protocol rules. These records are kept in the Protocol Registers.

Th,s study is based on the 346th Protocol Register, found in Sadaret Defters tiwhin the Ottoman Archives. Records concerning the Crimean Khans are examined to determine their status within the Ottoman State. According to these recordin, the Crimean Khanate was subordinate to the Ottoman State in foreign affairs but relatively independent in internal affairs. The Ottman State occasionally intervened in the Khanate’s, but showed it a level of respect unparalleled by any other state.

Although numerous studies exist examining Ottoman-Crimean relations, research based primarily on ceremonial registers is scarce. This study is expected to offer a different perspective to the existing literatüre. The study is based on identifying information about Crimean Khans in ceremonial register number 346 and analyzing this information using document analysis methods.