Faaliyet Tabanlı Bütçeleme Yaklaşımı ve Sürdürülebilirlik İlişkisi

Ekonomik faaliyetlerin çevresel ve sosyal etkilerinin giderek daha fazla ön plana çıktığı günümüzde, işletmelerin rekabet avantajı elde edebilmek ve paydaş beklentilerini karşılayabilmek için faaliyetlerini sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda şekillendirmesi zorunlu hâle gelmiş; bu bağlamda faaliyet tabanlı bütçelemenin (FTB) yalnızca maliyet kontrolü ve kaynak tahsisi açısından değil, çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik boyutlarıyla olan etkileşimi açısından da incelenmesi önem kazanmıştır. Bu çalışmanın amacı, faaliyet tabanlı bütçeleme (FTB) yaklaşımının işletmede sürdürülebilirlik hedefleriyle olan uyumunu ortaya koymak ve bu yaklaşımın çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik boyutlarına katkı düzeyini analiz etmektir. Bu doğrultuda, Türkiye'de faaliyet gösteren, 500'den fazla çalışana ve aylık 100.000 panelin üzerinde üretim kapasitesine sahip orta ölçekli bir solar üretim işletmesinde nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; iç dokümanlar, bütçe tabloları, maliyet raporları ve yarı yapılandırılmış mülakatlar aracılığıyla veri toplanmıştır. FTB modeli; ortak tüketimler, destek faaliyet merkezleri ve mamule yönelik faaliyetler olmak üzere üç aşamada kurgulanmıştır. Bulgular, FTB'nin çevresel sürdürülebilirlik boyutunda enerji ve su tüketimini izlenebilir kıldığını, sosyal sürdürülebilirlik boyutunda çalışanlara eşit hizmet sunumunu desteklediğini, ekonomik sürdürülebilirlik boyutunda ise kaynakların daha etkin ve şeffaf yönetilmesine katkı sağladığını ortaya koymaktadır. Bu bulgularla çalışma, FTB'yi yalnızca bir maliyet kontrol aracı olarak değil, sürdürülebilir işletme yönetimini destekleyen stratejik bir yönetim sistemi olarak konumlandırarak literatüre ve uygulamaya katkı sunmaktadır.