İslâhiye (Gaziantep) oda mezarlarının mimari karakteri ve mekânsal organizasyonu

Creative Commons License

Söylemez B.

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, cilt.16, sa.3, ss.1201-1216, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Gaziantep ili İslâhiye ilçesi ve çevresinde yürütülen yüzey araştırmaları kapsamında tespit edilen Roma İmparatorluk Dönemi kaya oyma mezarlarını mimari, tipolojik ve kronolojik açıdan değerlendirmektedir. Araştırma alanında Akpınar ve Körkoz nekropollerinde belgelenen mezarlar, özellikle arcosoliumlu oda mezar geleneği ve ana kayaya oyulmuş gömü mimarisi açısından Güneydoğu Anadolu ve Kommagene bölgesindeki benzer örneklerle güçlü paralellikler göstermektedir. Akpınar Nekropolü’nde daha gelişmiş plan şemasına sahip, çoklu arcosolium içeren oda mezarları tespit edilirken; Körkoz Nekropolü’nde daha küçük ölçekli, arcosolium ve kline düzenlemesi içermeyen basit kaya mezarları belirlenmiştir. Bu farklılıklar, hem sosyal ve ekonomik statü farklılıklarına hem de yerel mimari gelenekler ve işçilik düzeylerine işaret etmektedir. Bununla birlikte kayaç yapısı, topografik konum ve kullanım amaçlarındaki çeşitlilik de mezarların mimari karakterini etkileyen önemli unsurlar arasında yer almaktadır. Doğrudan tarihlendirmeye imkân veren arkeolojik buluntuların sınırlı olması nedeniyle kronoloji, tipolojik karşılaştırmalar üzerinden değerlendirilmiştir. Mevcut veriler, söz konusu mezarların Geç Helenistik Dönem’den Roma İmparatorluk Dönemi’nin erken evrelerine kadar uzanan bir zaman diliminde kullanılmış olabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak bu araştırma, İslâhiye çevresindeki kırsal nekropol alanlarının Roma İmparatorluk Dönemi mezar mimarisi içindeki yerini ortaya koymakta; bölgedeki gömü geleneklerinin çeşitliliğine ve sürekliliğine önemli katkılar sunmaktadır.
This study evaluates the Roman Imperial-period rock-cut tombs identified during archaeological surveys conducted in and around the İslâhiye district of Gaziantep Province from architectural, typological, and chronological perspectives. The tombs documented within the Akpınar and Körkoz necropoleis exhibit strong parallels with comparable examples from Southeastern Anatolia and the Commagene region, particularly in terms of the tradition of arcosolium chamber tombs and rock-cut funerary architecture. While the Akpınar Necropolis contains architecturally more elaborate chamber tombs characterized by multiple arcosolia and complex ground plans, the Körkoz Necropolis is distinguished by smaller and simpler rock-cut tombs lacking both arcosolia and klinai. These architectural differences likely reflect variations in social and economic status, as well as local building traditions and craftsmanship. In addition, geological conditions, topographical setting, and differences in funerary function appear to have played significant roles in shaping the architectural character of the tombs. Since archaeological evidence suitable for absolute dating is limited, the chronological framework has been established primarily through typological comparisons. The available evidence suggests that these tombs were likely used over a period extending from the Late Hellenistic Period to the early phases of the Roman Imperial Period. Overall, this study highlights the significance of the rural necropoleis around İslâhiye within the broader context of Roman Imperial funerary architecture and contributes to a better understanding of the diversity and continuity of burial traditions in the region.