Akademik Veri Yönetim Sistemi
16. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, Antalya, Türkiye, 29 - 30 Mayıs 2025, ss.145-150, (Tam Metin Bildiri)
Günümüzde Ukrayna sınırları içerisinde yer alan Bilhorod-Dnistrovski olarak adlandırılan Türk
kaynaklarında ise Akkirman olarak geçen şehir 1484 yılında II.Bayezid’in Boğdan Seferi sonrasında
Osmanlı hakimiyetine girmiştir. Şehrin fethinden itibaren Turla (Dinyester) Nehri’nin Karadeniz’e
döküldüğü yerdeki stratejik konumundan dolayı Akkirman, Osmanlı Devleti’nin kuzey seferleri ve
İstanbul’un et, balık ve tahıl ihtiyacı için önemli bir rol oynamıştır. Çok uluslu ve çok dinli bir yapıya
sahip olan Osmanlı Devleti’nde yoğun miktarda gayrimüslim reayanın yaşadığı bilinmektedir. Osmanlı
Devleti’nin egemenliği altında yaşayan, belli maddi ve sıhhi şartları sağlayan her gayrimüslim reayadan
can, mal ve ırzlarının güvenliği karşılığında kişi başına farklı miktarlarda cizye vergisi alınmaktaydı.
Bu bildiride Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nde Bâb-ı Defteri kataloğunda yer alan 1776-
1777 tarihli ve D.CMH.d.26881 numaralı cizye muhasebesi defterindeki Akkirman Kazası’na ait cizye
mükellefleri ile cizye gelirleri ele alınmaya gayret edilmiştir. Buna göre; Akkirman Kazası’nda şehir
merkezinde ve köylerde yaşayan gayrimüslim reayanın gebran ve yahudiyan olarak kaydedildikleri ve
cizye ödedikleri tespit edilmiştir. İncelediğimiz defterdeki verilerden Akkirman Kazası’nda ikamet
eden gayrimüslimlerin zengin (âlâ), orta halli (evsat) ve fakir (ednâ) olarak üç farklı sosyo-ekonomik
kategoride kaydedildikleri anlaşılmaktadır. Nefs-i Akkirman ve 7 adet köyün cizye kayıtları ilgili
defterdeki veriler ışığında gün yüzüne çıkarılmaya çalışılmıştır.