Göç, arazi kullanımı ve tarımsal istihdam ticareti Türkiye'nin ekonomik dönüşümünden kanıtlar

Creative Commons License

SARIOĞLU T.

Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, cilt.30, sa.1, ss.802-817, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, 1988–2022 dönemi boyunca Türkiye’deki tarımsal istihdamın yapısal belirleyicilerini, göç, tarım arazisi kullanımı, ticaret ve asgari ücret dinamikleri arasındaki karmaşık etkileşim çerçevesinde incelemektedir. Araştırmanın amacı, tarımsal işgücündeki uzun vadeli azalışın ardındaki mekanizmaları belirlemek ve sosyoekonomik ile politika temelli faktörlerin bu dönüşüme nasıl katkı sağladığını değerlendirmektir. Johansen eşbütünleşme ve Granger nedensellik analizleri kullanılarak, tarımsal istihdamı etkileyen değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönem ilişkiler incelenmiş; bu ilişkilerin yönü ve gücü ortaya konulmuştur. Bulgular, artan asgari ücretler ile tarımsal alanlardaki daralmanın tarımsal istihdam üzerinde olumsuz etkisi olduğunu; buna karşılık tarımsal dış ticaret ve göç girişlerinin istihdama olumlu katkı sağladığını göstermektedir. Tarımsal arazideki %1’lik bir artış, tarımsal istihdamda (AgrEmp) yaklaşık %0,9’luk bir azalışa; asgari ücrete yönelik %1’lik bir artış ise istihdamda yaklaşık %9,7’lik bir düşüşe karşılık gelmektedir. Buna karşın tarımsal dış ticaretteki %1’lik bir artış, tarımsal istihdamı yaklaşık %0,7 oranında artırmakta ve dış ticaret genişlemesinin işgücü entegrasyonunu desteklediğini göstermektedir. Kısa dönem VECM sonuçlarına göre tarımsal dış ticaret ve dış göç kısa vadede dengeyi yeniden sağlamada aktif rol oynamaktadır. Nedensellik sonuçları, tek yönlü ve çift yönlü ilişkilerin bulunduğunu göstermekte; göç akışlarının ve tarımsal ticaretin genişlemesinin tarımsal istihdamı artırdığını, buna karşın arazi daralması ve artan ücretlerin kırsal işgücünü tarım dışı sektörlere yönlendirdiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, Türkiye’de tarımsal istihdamın, sektörler arası işgücü hareketliliğini etkileyen yapısal ekonomik güçler ve politika müdahaleleri tarafından şekillendiğini ortaya koymaktadır. Arazi kullanımı yönetimi, ticaret teşvikleri ve ücret düzenlemelerinin bütüncül kırsal kalkınma stratejileri içinde birleştirilmesinin gerekliliğini vurgulamaktadır. Politika önerileri arasında, tarım işverenleri için hedefli ücret destek mekanizmalarının uygulanması ve göçmen işgücünün tarımsal işgücüne entegre edilmesine yönelik programların oluşturulması yer almaktadır. Bu önlemler, istihdam kayıplarını azaltabilir, işgücü verimliliğini artırabilir ve tarım sektörünün direncini güçlendirebilir.
This study examines the structural determinants of agricultural employment in Türkiye between 1988 and 2022, with a particular focus on the interactions among migration, agricultural land use, foreign trade, and minimum wage dynamics. The analysis aims to uncover the mechanisms underlying the long-term decline in agricultural labor and to assess the role of socioeconomic and policy-related factors in this transformation. Johansen cointegration and Granger causality methods are employed to identify both long-run equilibrium relationships and short-run dynamics affecting agricultural employment. The results show that rising minimum wages and the contraction of agricultural land have a negative impact on agricultural employment, while agricultural foreign trade and migration inflows contribute positively. A 1% increase in agricultural land corresponds to a 0.9% decrease in agricultural employment (AgrEmp), and a 1% increase in minimum wages leads to a 9.7% reduction in AgrEmp. Conversely, a 1% increase in agricultural foreign trade is associated with an approximately 0.7% rise in AgrEmp, indicating that trade expansion supports labor integration.  Short-run VECM results indicate that agricultural foreign trade and international migration actively contribute to restoring short-term equilibrium. Causality analysis reveals the presence of both unidirectional and bidirectional relationships, suggesting that migration and trade expansion act as key drivers of agricultural employment, whereas land shrinkage and wage increases accelerate the reallocation of rural labor toward non-agricultural sectors. The findings indicate that agricultural employment in Türkiye is shaped by structural economic forces and policy interventions that influence labor mobility across sectors. The study highlights the importance of integrating land-use management, trade incentives, and wage regulation within a coherent rural development framework to mitigate employment losses, enhance labor productivity, and strengthen the resilience of the agricultural sector.