Hatay ilinde pamuk çeşitleri üzerinde yaprak pireleri [Empoasca decipiens (paoli) ve Asymmetrasca decedens (paoli) (hemiptera: cicadellidae)]'nin popülasyon yoğunluğunun bitkinin fenolojik dönemlerine göre belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki Koruma (Yl) (Tezli), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BERKAY HALAT
Danışman: Nihat Demirel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, Hatay ilindeki farklı pamuk çeşitlerinde, Empoasca decipiens (Paoli) ve Asymmetrasca decedens (Paoli) (Hemiptera: Cicadellidae) yaprakpireleri türlerinin popülasyon yoğunluğu ile mevsimsel dalgalanma eğilimlerinin, pamuk bitkisinin fenolojik gelişim evreleri ve farklı pamuk çeşitlerinin yaprak tüylenme düzeyleriyle ilişkili olarak belirlenmesidir. Bu amaç doğrultusunda, her iki türün popülasyon dinamikleri pamuk tarlalarında iki yıl boyunca atrap örneklemeleriyle izlenmiştir. 2023 yılında Altınözü, Reyhanlı ve Antakya ilçelerinde bulunan dokuz pamuk tarlasında; 2024 yılında ise Kumlu, Altınözü, Kırıkhan, Reyhanlı ve Antakya ilçelerinde yer alan toplam 50 pamuk tarlasında örnekleme yapılmıştır. Elde edilen bulgular, E. decipiens ve A. decedens türlerinin popülasyon dalgalanmalarının pamuk bitkisinin fenolojik gelişim dönemleriyle güçlü bir uyum içinde olduğunu ortaya koymuştur. Popülasyon yoğunlukları çiçeklenme başlangıcında belirgin şekilde artmış, en yüksek düzeylerine koza oluşumu ve koza gelişimi dönemlerinde ulaşmıştır. Yıllar arası karşılaştırmada, 2024 yılında kaydedilen toplam 719.905 bireyin, 2023 yılında belirlenen 16.125 bireye göre çok daha yüksek olduğu ve bu farkın, çevresel koşullar, bitki gelişimi ve daha geniş örnekleme kapsamıyla ilişkili olduğu anlaşılmıştır. Pamuk çeşitleri arasında yaprak tüylülük düzeyine göre önemli farklılıklar gözlenmiştir. Yaprakları tüysüz (ARMADA) ve az tüylü (MAY455) pamuk çeşitleri, daha yüksek popülasyon yoğunluklarını desteklediği görülmüştür. Buna karşılık, yaprakları tüylü (BA1010) ve orta derecede tüylü (BA911) pamuk çeşitlerde popülasyonlar belirgin şekilde daha düşük seyretmiştir. Yaprak yüzeyindeki tüy yoğunluğu, yıldız veya bezeli trikomlar ve epidermis yapısı gibi morfolojik özelliklerin yaprakpirelerinin beslenme, hareket ve ovipozisyon davranışlarını doğrudan etkilediği belirlenmiştir. Sonuç olarak, çalışma koza gelişimi döneminin ekonomik zarar açısından en kritik dönem olduğunu ortaya koymakta ve fenoloji temelli entegre zararlı yönetiminin önemini vurgulamaktadır. Çeşide özgü izleme stratejilerinin uygulanması, koza gelişim döneminde ekonomik zarar eşiğine dayalı müdahalelerin yapılması ve bölge koşullarına uygun morfolojik özelliklere sahip pamuk çeşitlerinin seçilmesi, Hatay bölgesinde sürdürülebilir pamuk üretimi için büyük önem taşımaktadır.