Antakya hipodrom ve çevresi kazılarında ele geçen pişmiş toprak kandilleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, ARKEOLOJİ (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PELİN KAYAŞ
Danışman: HATİCE PAMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Antiokheia ad Orontem (Asi Kıyısındaki Antakya / Asi'deki Antakya), Hellenistik Doğu'nun siyasal ve kültürel bakımından en önemli kentlerinden birisi olmuştur. MÖ 323'te Büyük İskender'in ölümünün ardından, Suriye topraklarını işgal eden I. Seleukos Nikator tarafından babası adına MÖ 300 yılında Antiokheia kentini kurmuştur. Dilimize arapça Al Antakiyye'den Antakya olarak geçmiş ve hala aynı adla anılmaktadır. Kentin ilk kazıları 1932-1939 yılları arasında Fransız manda yönetiminde gerçekleştirilmiştir. 2011 yılndan itibaren başlayan Antakya Hipodrom ve Çevresi Kazıları devam etmektedir. Bu tez kapsamında 2011-2016 yılları arasında Antakya Hipodrom ve Çevresi Kazıları'nda bulunan toplam 64 adet pişmiş toprak kandil ve kandil parçaları ele alınmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Tezin birinci bölümünde Antiokheia kentinin tarihsel süreci, Antakya ve Çevresindeki ilk çalışmalar, Hipodromun ilk kazıları ve Antakya Hipodrom ve Çevresi Kazıları ( 2011' den beri devam etmekte) ile bu kazı kapsamında Küçük Dalyan 18 numaralı parsel CC21 Sondaj kazıları anlatılmıştır. İkinci bölümde, antik çağda aydınlatma araçları mum, meşale ve kandil konuları ele alınmıştır. Tezin konusunu oluşturan pişmiş toprak kandillerin tarihsel süreci, kandilin bölümleri ( kaide,gövde,burun, kulp, discus vs.), kandilin sosyal yaşantı içerisinde kullanım alanları, Kandil yapım teknikleri (El ile, Çark ile ve Kalıp yapımı ile) açıklanmıştır. Üçüncü bölüm ise değerlendirme bölümü olup Antakya Hipodrom ve Çevresi Kazıları'nda bulunan pişmiş toprak kandilleri 7 ana tipe ayrılmış ve bu tipler içine girmeyen parçalar kandil parçaları olarak ayrı bir başlık altında değerlendirilmiştir. Her tip ilk olarak form olarak tanımlanmıştır. Hamur katkı maddeleri tespit edilerek hamur rengi ve astar renkleri belirtilmiştir. Tipolojik olarak benzerleri bulunarak atölyesi ve yayılım alanları tespit edilmeye çalışılmı ve tarihlendirme önerisinde bulunulmuştur. Dördüncü bölümü ise sonuç kısmını oluşturmaktadır. Değerlendirilen kandiller en erken örnekleri MÖ 1. yüzyıl'a ait olduğu ve en geç örnekleri ise MS 11. -13. yüzyıl'a ait olduğu tespit edilmiştir. Sözü edilen kandillerin bir çoğunun Antiokheia atölyesine ait olduğu anlaşılmıştır. Özellikle I. Tip içerisinde yer alan bitkisel bezeme olaraka kullanılan mersin yapraklı bezemeler Antiokheia'ya ait yerel bir bezeme olduğu tespit edilmiştir. Aynı tipin içinde radyal şua olarak tanımlanan bezemenin ise ithal bir bezeme olduğu ancak bu örneklerin Antiokheia atölyesine ait olduğu anlaşılmaktadır. Diğer 6 tipin anadolunun bir çok yerleşimde görüldüğü ve bu örneklerin Antiokheia atölyesine ait olduğu tespit edilmiştir.