Tarihi kent peyzajlarında görsel peyzaj algısının değerlendirilmesi: Antakya tarihi kent merkezi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, PEYZAJ MİMARLIĞI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEDA TAŞYÜREK

Danışman: AYLİN SALICI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tarihi kent peyzajları, kültürel ve doğal değerlerin zaman içinde katmanlar halinde birikip birbirine geçmesi sonucu oluşmaktadır. Bu alanlar 'tarihi kent merkezi' kavramının ötesinde, daha geniş bir kentsel bağlamı ve onun coğrafi yerleşimini kapsar. Bu bakımdan tarihi kent peyzajı yaklaşımı kenti zamanda ve mekânda bir süreklilik olarak görür ve yorumlar. Zaman içerisinde oluşan bu peyzajların sürekliliği kentsel hafızanın oluşmasında önemli bir yere sahiptir. Çalışma alanı olarak seçilen Hatay'ın merkez ilçelerinden Antakya'nın tarihi kent dokusu, kent hafızasının sürdürülebilirliğini sağlayan birçok hafıza peyzajlarına sahiptir. Ancak kentin kuruluşundan günümüze gelişen süreçte oluşan bu hafıza mekânlarını kapsayan katmanlı yapı, kentleşme karşısında değişim ve dönüşüme uğramıştır. Bu sonuç tarihi kent dokusu kapsamında kent kimliği, kültürü, toplumsal hafıza, aidiyet ve mekân algısı gibi kavramların sorgulanmasını gerekli kılmıştır. Tüm bu bakış açısıyla şekillenen çalışmada Antakya tarihi kent dokusunda mekân tipolojilerine dayalı görsel peyzaj algısının ortaya koyulması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında görsel peyzaj algılama durumunun ortaya koyulmasında hem kullanıcı hem de uzman gruplarına anket uygulanmıştır. Çalışma alanına ait fotoğraflar üzerinden belirlenen ölçütlere göre kullanıcıların bu görselleri değerlendirmesi istenmiştir. Uzman grubundan ise belirlenen sıfat çiftlerine göre bu görselleri değerlendirmeleri istenmiştir. Anket uygulaması sonucu elde edilen tüm verilerin değerlendirilmesi verilerin oransal olarak dağılımlarını gösteren frekans analizi, grafikler, çapraz tablolar ve derecelendirme çizelgeleri üzerinden yapılmıştır. Çalışma sonucunda kullanıcıların tarihi kentsel alanlarda doğal özellikleri bozulmamış, geçmişten izler taşıyan ve rahatlık verici mekânları tercih ettiği görülmüştür. Yine çalışma sonucunda tarihi kent dokusunu oluşturan kentsel mekân bileşenlerinin günümüzde mekânsal olarak algılanma durumunu ortaya koyan bu çalışma, kent hafızasının sürdürülebilirliğinin sağlanması ve bu hafızayı oluşturan verilerin arşivlenmesi açısından da önemli bir belge niteliğindedir. Yaşanan 6 ve 20 Şubat depremleri nedeniyle büyük oranda yıkılan ve ciddi zarar gören tarihi dokunun yeniden planlanması sürecinde, bu çalışmanın sonuçları kent belleğinin aktarımı açısından önemli bir potansiyel taşımaktadır. Bu nedenle, çalışmanın sonuç bölümünde 6 ve 20 Şubat depremleri sonrası yeniden yapılanma sürecine yönelik önerilere yer verilmiştir. Bu çalışma sonuçları ile yeniden yapılanma sürecine dair önerilerin oluşturduğu çerçeve hem kentin hem de depremler sonrası zarar gören/yıkılan diğer kentlerin sit alanları ve kültürel peyzaj alanları ilgili yapılacak çalışmalara yön vereceği düşünülmektedir.