Hatay/Ovakent Özbeklerinde halk bilim unsurları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP ÇİLOĞLU
Danışman: HÜSEYİN KÜRŞAT TÜRKAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toplumların zaman içinde ürettiği ve nesillere aktardığı maddi ve manevi ürünlerin tamamına kültür denilmektedir. Kültür, bir milletin benliği ve hafızasını oluşturmaktadır. Kültür ortak dil aracılığıyla nesilden nesile aktarılmakta ve yaşatılmaktadır. Kültürel unsurlar ortak dilden, ortak geleneklerden süzülerek, halk kültürünü oluşturur. Kültür, söz, gelenek, görenek ile ortak bir yaşayışı oluşturmaktadır. Ortak yaşayış ve düşünüş ise halk bilimi çalışması içinde ele alınıp incelenmektedir. Halk bilimi, belirli bir bölgede yaşayan aynı inanç ve kültürel değere sahip bir toplumun kültür malzemelerini, inancını, gelenek ve göreneğini, geçiş dönemlerini ve anlatılarını inceleyerek bunların zaman içinde değişimini ve birbirleriyle olan ilişkilerini ve yayılma kaynaklarını inceleyen bilim dalıdır. Bu bağlamda ele alındığında toplum ve halkla ilgili olan her şey halk bilimine konu olmaktadır. Hatay, bulunduğu konum itibariyle geçmişten günümüze pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış bir şehirdir. Hatay, pek çok medeniyete ev sahipliği yaptığı gibi o medeniyetlerin kültürünü ve geleneğini de günümüze kadar taşımıştır. Şehrin tarihte farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış olması içinde barındırdığı kültürel zenginliği arttırarak günümüzde yedi dil yedi millet olarak anılmasına vesile olmuştur. Günümüzde şehirde halk sentezlenmiş bir şekilde geçmişten gelen gelenek ve kültürü bir arada yaşatmaktadır. Bu gelenek ve görenek çerçevesinde medeniyetler şehri olarak anılan Hatay, gün geçtikçe daha da göç almaya devam etmiştir. Hatay'da köklü kültüre sahip milletler yaşasa da şehre sonradan gelerek yaşamını burada devam ettirmek durumunda kalan toplumlar da vardır. Bu toplumlardan biri de Özbeklerdir. Özbekler, Sovyet Rusya'nın Türkistan'ı işgali sırasında Afganistan'a göç etmek zorunda kalmışlardır. İlerleyen yıllarda Afganistan'da da savaş çıkınca buradaki Özbekler Pakistan ve İran gibi sınır ülkelere göç etmiştir. Özbekler, savaşlar neticesinde öz vatanlarından ayrı düşmüş mülteci durumunda İran ve Pakistan gibi ülkelerde yaşamak zorunda kalmıştır. Vatanlarından, koparılan Özbekler, Türkiye'nin çeşitli yerlerine yerleştirilmiştir. Mahalle, düz bir ova kenarına kurulduğu için Ovakent adını almıştır. 39 yıldır burada yaşayan Özbekler hem kültürel değerlerini hem de halk bilimi ürünlerini yaşamaya ve yaşatmayı sürdürmüşlerdir. Çeşitli etkileşimler olsa da kendi benliklerini korumayı başarmışlardır. Saha çalışması sırasında Ovakent'te Kongrat, Bürke, Çağatay ve İyşan boylarının yaşadığı tespit edilmiştir. Saha çalışması neticesinde Ovakent Özbeklerinde geçiş dönemleri, anonim şiir, kalıplaşmış sözler, halk anlatıları, merasim ve sosyal hayat ve mutfak kültürüne dair malzemeler tespit edilmiştir. Çalışma sırasında sahada tespit edilen ürünlerden bazılarının halkın hafızasından silinmeye başladığı görülmüştür. Bunun yanında gelenek içerisinde güçlü bir şekilde sürdürülen geleneksel unsurlarda bulunmaktadır. Ovakent Özbekleri, bilhassa geçiş dönemi içerisinde yer alan evlenme ile ilgili uygulanan ritüellerini sürdürmektedir. Ovakent Özbekleri, kendi gelenek ve göreneklerini yaşamaya ve yaşatmaya devam etmektedirler.