Şanlıurfa ilinde çizgili sırtlan (Hyaenidae: Hyaena hyaena) ekolojisi ve filogenetik analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İSMAİL TURAN ÇETİN
Danışman: EROL ATAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında, Türkiye'de sayıları hızla azalan yaban hayvanlarından biri olan çizgili sırtlanların Şanlıurfa yöresindeki varlığı (mevcut durumu) ve ekolojisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmamızda, türün popülasyon büyüklüğü, dağılımı, habitatı, beslenme ve besin kaynakları, sosyal davranışı, insanlarla olan ilişkileri, tür üzerindeki tehdit unsurları ve korunması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi planlanmıştır. Ayrıca Şanlıurfa ve Hatay illerinde ölen bireylerden alınan örnekler neticesinde Filogenetik DNA çalışması gerçekleştirildi. Arazi çalışmaları, Şanlıurfa ilinde, Nisan-Aralık 2018 tarihleri arasında 9 ay boyunca Fırat Yaban Hayatı Geliştirme Sahası, Halfeti, Birecik ve Bozova, Hatay merkez ve Alt ilçelerinin farklı lokalitelerinde gerçekleşmiştir. Gece ve gündüz gerçekleştirilen arazi çalışmalarında 5 adet fotokapan kullanılmıştır. Fotokapanlar özellikle çizili sırtlanların geçiş yolları üzerindeki patikalara, dere yataklarına ve beslenme amaçlı kullanılan çöplük alanlarına yerleştirilmiştir. Fotokapanlar haftada bir toplanarak laboratuvarda kayıtlar incelenmiş ve tekrardan değişik yerlere yerleştirilmiştir. Gündüz yapılan arazi çalışmalarına haftada iki gün çıkılmıştır. Çizgili sırtlanların kullanabileceği düşünülen yarıklar, mağara, patika yolları, dere kenarları ve yatakları ile çöplük alanlar dikkatlice incelenmiştir. Buralarda çizgili sırtlanlara ait leş, besin kalıntısı dışkı gibi materyaller aranmıştır. Çalışma süresince yaklaşık 60 bin hektarlık doğal, tarım ve mesken alanlarında çizgili sırtlanların ekolojisi ve türü tehdit eden unsurlar araştırılmıştır. Birecik, Halfeti, Bozova, Siverek, Harran, Suruç ve Şanlıurfa'ya bağlı merkezi köylerde anket çalışması yapılmıştır. Çalışmamızda kullanılan tüm veriler doğrudan ve dolaylı metotlar kullanılarak toplanmıştır. Çalışma alanında çizgili sırtlanların varlığı, yaşam belirtileri, popülasyonun dağılımı ve yoğunluğu gibi ekolojik özellikleri ile tür üzerine etkili tehdit unsurları belirlenmiştir. Ayrıca Şanlıurfa bölgesinde yerel halk ile bağlantıların güçlü olmasından dolayı özellikle trafik kazası geçiren bireyler hakkında hızlı bilgiler alınmış ve genetik çalışmalar yapılmıştır. Sonuç olarak, arazi çalışmaları, yapılan anket çalışmaları ve fotokapan çalışmalarında çizgili sırtlanların yaşam davranışları, aktif olma saatleri ve DNA analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda bölgesel çalışmamızda çizgili sırtlanların en çok ölme sebepleri gün batımından sonra aktif oldukları saatlerde yollarda araç çarpması olduğu dikkat çekici bir unsur olduğu gözükmüştür. Ekolojik geçiş alanlarının en çok trafik kazalarının olduğu yerlere yapılması önerilmiştir. Çizgili Sırtlanların yaşadıkları ekosistemlerdeki yuva yerleri olan taşlık ve kayalık alanların özellikle taş ocakları tarafından bozulduğu ve habitat kaybının meydana geldiği tespit edilmiştir. Türün soyunun devamlılığı için çözüm önerileri tez içerisinde verilmiştir.