Zorunlu göç bağlamında Suriyeli Arap ve Türkmen sığınmacıların aile yapısı ve toplumsal cinsiyet rolleri: Gaziantep örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, GÖÇ ARAŞTIRMALARI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEYZA ÇELİK AKSOY
Danışman: AYLİN ERASLAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Zorunlu göç, yerinden edilme birey, grup ve toplumların aile yaşam döngüsünü, kaderini derinden etkilemektedir. 2011 yılından itibaren uluslararası, ulusal düzeyde tanık olduğumuz Suriye göçü, kitlesel zorunlu göç olgusunun en somut örneğidir. Suriye ile geçmişten günümüze süregelen sosyopolitik ilişkiler ve sınır komşuluğu, Türkiye'nin anahtar bir rol üstlenmesine sebebiyet vermiştir. Türkiye'de başta Gaziantep, Hatay, Şanlıurfa, Kilis, Adana ve İstanbul olmak üzere milyonlarla Suriyeli sığınmacı ikamet etmektedir. Suriyelilerin göç ve yaşamlarını yeniden inşa etme süreci yaş, cinsiyet, etnik kimlik, toplumsal cinsiyet rolleri gibi birçok değişkene bağlı olarak çok boyutlu bir etkileşim ve dönüşümü ifade etmektedir. Bu araştırma sürecinde Suriyeli sığınmacıların zorunlu göç deneyimleriyle aile yapıları, kadınların özel ve kamusal alandaki rolü, toplumsal cinsiyet algıları değerlendirilmeye çalışılmıştır. Araştırma Suriye ile sınır kapısı bulunması, istihdam, sağlık olanakları nedeniyle yoğun sığınmacı nüfusunu barındıran Gaziantep ilinde Türkmen ve Arap erkek, kadın yirmi altı sığınmacı ile katılımcı gözlem, derinlemesine mülakat tekniği kullanılarak yürütülmüştür. Katılımcılar, Gaziantep ilinin sığınmacıların yoğun olarak yaşadığı, görece gelir düzeyi düşük ve yüksek mahallelilerinden seçilerek farklı demografik özelliklere sahip bireylerin dahil edilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma, toplumsal cinsiyet rolleri çerçevesinde kadın ve erkeklerin deneyimlerini aktarmayı, çevresel faktörlerin sığınmacılar üzerindeki değişimini değerlendirmeyi, kesişimsel bakış açısı ile göç deneyimlerine odaklanmayı amaçlamıştır. Ataerkil düzenin belirgin olduğu Suriye toplumunda, zorunlu göç deneyimi ile aile içinde ve sosyal alanda, toplumsal cinsiyete dayalı rollerin değişime uğradığı belirlenmiştir. Aile bireylerinin kaybı, sosyoekonomik dengelerin mikro ve makro düzeyde değişimi, kadının kamusal alanda daha görünür olmasına ve toplumsal cinsiyete dayalı gündelik yaşam pratiklerin olumlu yönde dönüşümüne sebep olmuştur. Zorunlu göç, toplumsal cinsiyet perspektifinde erkekler için sosyoekonomik kaynakların azalması ya da yitirilmesi ve sosyal gücün zayıflamasına bağlı olarak statü kaybına neden olmaktadır. Bunun yanı sıra Suriye'de zorunu göç sebebiyle yerinden edilen sığınmacıların aile dinamiklerinin değişime uğradığı, geniş aile düzeninin, bireylerin kaybı, göç yolunda ayrı düşme ya da ekonomik kısıtlılıklar sebebiyle çekirdek aileye evirilebildiği, aynı şekilde çekirdek aile düzeninde yaşamını sürdüren ailelerin ise göç sonrası yaşamlarını kaynak dağılımına dayalı bir biçimde geniş aile düzeninde kurduğu anlaşılmaktadır. Zorunlu göç deneyiminin, birey ve grupların sosyokültürel, sosyoekonomik ve etnik kimliklerine bağlı olarak farklı şekillendiği anlaşılmaktadır.