Türkiye'de tek parti döneminde Cumhuriyet Halk Partisi'nin örgütlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, KAMU YÖNETİMİ (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2006
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI ALTUN
Danışman: MUHARREM GÜNEŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Cumhuriyet Halk Partisi, Türkiye' nin Cumhuriyet tarihinde önemli bir yerişgal ederken, Cumhuriyet rejiminin özellikle ilk 23 yılında varlığını ülke genelindehissettirmiştir.Bu araştırmada, 1923- 1946 yılları arasındaki sözkonusu dönemdeCumhuriyet Halk Partisi' nin tarihsel ve siyasal açıdan örgütlenme süreciaktarılmaya çalışılmaktadır.1923 yılında ülkenin yönetim kadrolarını eline alan Cumhuriyet Halk Partisi,Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' nden kalan örgütlerle çalışmalarınabaşladığından, Parti' nin ilk yıllarındaki örgütlenme yapısı Anadolu ve RumeliMüdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile benzerlik göstermektedir. Cumhuriyet HalkPartisi'nin ilk örgütlenme anlayışında yerel yönetimlere özerklik tanındığı ve yerelbirimlerin merkezden bağımsız olarak da karar verme eğilimleri olduğugörülmektedir.Parti kuruluşundan itibaren otoriter eğilimler göstermeye başlamış,1927yılından sonra zayıf da olsa örgütlenen muhalefetin susturulması için mutlak iktidarıtesis etmek için büyük dönüşümler gerçekleştirmiştir.1931 yılında parti yapısındaönemli bir değişim yaşanmıştır. Bu dönemde, Cumhuriyet Halk Partisi daha formalbir örgütlenme anlayışıyla, tüm yetkileri artırarak merkez organlarına aktarmayaiibaşlamıştır. Partinin, devlet ve hükümet üzerinde denetim kuracak bir güce ulaşmasıhedef alınmıştır.1939 yılından sonra hükümetin eleştirilmesine kısmen de olsa izin verilmeyebaşlanmış, 1945' te ise İsmet İnönü tek partili sistemde önemli değişimler olduğunuanlatan konuşmasında, başka siyasal partilerin kurulmasının demokrasinin gereğiolduğunu ilan ettikten kısa bir süre sonra da Temmuz 1945' te Milli KalkınmaPartisi, 7 Ocak 1946' da Demokrat Parti kurularak çok partili hayata geçişsağlanmıştır.İlgili dönem açısından Türkiye Cumhuriyeti tarihi, Cumhuriyet Halk Partisitarihinden ayrı düşünülememektedir. İncelenen dönemde, çok partili hayata geçişdenemelerine rağmen, Cumhuriyet Halk Partisi' nin başat parti olarak konumunukoruması, partinin ayırt edici bir özelliği olmaktadır. Ülkenin iktidarını bu kadaruzun bir süre elinde tutan bir partinin, bunu başarmak için parti örgütünü ne şekildeyapılandırdığının Türkiye tarihi açısından önemli olmaktadır.Bu araştırmanın amaçları; Türkiye' de demokrasi anlayışının gelişiminiincelemek, Cumhuriyet öncesi dönemde Cumhuriyet Halk Partisi' nin oluşumunakılavuzluk ettiği düşünülen İttihat ve Terakki Cemiyeti ile Anadolu ve RumeliMüdafaa-i Hukuk Cemiyeti' nin Türk Siyasal hayatına ve gelecek dönemlerebıraktığı mirası değerlendirmek, Cumhuriyet dönemiyle birlikte iktidara gelenCumhuriyet Halk Partisi' nin tarihsel gelişim sürecini irdelemek ve Cumhuriyet HalkPartisi' nin çeşitli dönemlerde geçirdiği örgütsel değişimin boyutlarını ortayakoymak olarak sıralanabilir.Anahtar Kelimeler: Tek Parti Yönetimi, Örgütlenme, Yerel Örgütler, Merkezi Örgüt