İssos-Epiphaneia 2022 yılı Bouleuterion-Odeon kazılarından ele geçen seramikler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, ARKEOLOJİ (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAMZE AHRAS
Danışman: BANU ÖZDİLEK TIBIKOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kilikia Bölgesi, kuzeyde Toros Sıra Dağları, doğu da Amanos Dağları, güneyinde İskenderun ilçesi ile Gazipaşa ilçesi arasındaki kıyı hattında bulunan bölgedir. Dağlık Kilikia (Kilikia Trakheia) ve Ovalık Kilikia (Kilikia Pedias) olmak üzere iki bölüme ayrılır. İssos-Epiphaneia antik kenti Ovalık Kilikia sınırları içerisindedir. Antik kentin günümüz sınırları, Hatay İli Erzin ilçesine bağlı Gözeneler mevkiinde, antik adı İssos olan ovanın kuzeybatı köşesinde yer almaktadır. Yaklaşık 4000 yıl öncesinde Anadolu'da imparatorluk kuran Hititler bugün Erzin Ovası olarak adlandırılan bölgeyi "İzziya" olarak adlandırmışlardır. Sonraki dönemlerde ise bölgenin adı İssos olmuştur. Kent, isminin son halini MÖ. II.yy.'da Seleukos Kralı IV. Antiokhos Epiphanes tarafından almıştır.2022 yılında Doç. Dr. Banu Özdilek tarafından kentte başlatılan yeni dönem kazılarında ortaya çıkan buluntular ışığında, bölge jeopolitik konumunun sağladığı avantajdan dolayı Prehistorik Dönem'den Osmanlı Dönemi'ne kadar kesintisiz şekilde iskân görmüştür. Tarihsel kronoloji ise ele geçen arkeolojik materyaller sayesinde ortaya konulmaktadır. Yapılan kazılarda bulunan tiyatro, hamamlar, tapınak, bazilika-kilise, sütunlu caddeler, bouleuterion (meclis binası), odeon (müzik salonu), prytaneion (devlet konuk evi), stoa porticos ile antik dokunun varlığı tespit edilmiştir. Kilikia'da az sayıda tespit edilen meclis binasından biri de Epiphaneia'da bulunmuştur. Bu, Roma döneminde kentin entelektüel ve siyasi açıdan konumunu göstermesi sebebiyle oldukça önemlidir. Protohistorik Dönemlere ait seramikler, Hellenistik Döneme ait siyah astarlı seramik, Roma Dönemine ait Terra Sigillata ve Kırmızı Astarlı Seramikler, Bizans Dönemi sgrafitto-kazıma bezeme, sır akıtma tekniği, monokrom, derin oyma, sır altı boyama ii tekniği, Frank Dönemi sırlı seramikler, İslami Dönem seramikleri buluntular arasındadır. Kullanım alanlarına ve işlevlerine göre kapları sınıflandırdığımızda, sofra kapları, pişirme kapları ve depolama kapları karşımıza çıkar. Ele geçen seramikler, en erken örneklerden en geç tarihli buluntulara kadar, tipoloji ve kronoloji temelinde, teknik ve üslup özellikleri ile Kilikia, Küçük Asya, Kıbrıs bölgeleri ile analojik karşılaştırmalar doğrultusunda değerlendirilmiştir. Temsili olarak, her dönemi karakterize eden ve ayırt edici nitelikler sunan örneklerin bilgi verici özellikleri seçilmiş olup, kazı sisteminin katalog düzeni ile değerlendirilmiştir. Kazılarda ele geçen çok sayıda fırın çubukları, biçimsiz amorf ve üretim hatalı seramik örnekleri, İssos-Epiphaneia'da seramik üretim olduğunu gösterir niteliktedir. 2022-2025 yılından beri sistematik şekilde yaptığımız seramik çalışmaları ile gerek erken dönemlerde Tunç Çağda gerekse Orta Çağlarda Kilikia Bölgesi'nin yerel seramik üretim merkezlerinden biri olduğu düşünülmektedir. Elde edilen seramik verileri, Roma döneminde kamusal işlevle inşa edilen Bouleuterion–Odeon yapısının Orta Çağ'da gündelik yaşam alanı olarak kullanıldığını ortaya koymaktadır. İthal olan seramiklerin deniz ve kara yoluyla ticaretinin yapıldığı, özellikle Burnaz limanı üzerinden kente ulaştığı bilinmektedir. Simeon seramiklerinin bölgedeki varlığı AlMina limanı ile Burnaz limanı arasında ticaret ağının bulunduğunu gösterir. Liman aracılığıyla, Roma, Yunanistan Batı Anadolu, İonia Bölgesi, Kıbrıs, Lykia Bölgesi ile Afrika Mısır ticari ilişkileri bulunmaktadır. Bu sebeple liman, kentin ticaret yapmasını sağlayan önemli bir noktadır. Karşılaştırma örneklerine göre, bölgedeki malzemenin benzer örnekleri Kilikia Bölgesi kentlerinden Yumuktepe, Anazarbos, Kinet Höyük, Tarsus, Olba, Diocaesarea, Elaiussa Sebaste, Nagidos'tan ele geçmiştir. Seramik buluntuları kentin kültürünü, ticari ilişkilerini, günlük yaşamını, teknolojik gelişimi ve Tunç çağlardan Osmanlı Dönemi'ne kadar kentin seramik repertuarını anlamamız açısından önemlidir. Bununla birlikte, buluntuların üretim tekniklerinin daha sağlıklı değerlendirilebilmesi amacıyla, 2025 yılı kazılarında üretimle ilişkili olarak ele geçen fırın kalıntıları, pişirme destek elemanları ve üretim atıkları da incelenmiştir. Bu veriler, 2022 yılı materyalinin yerel üretim geleneği ve teknolojik süreklilik bağlamında değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır.