Selenyumun Amik Ovası toprak serilerinde tayini ve bu toprakların fiziksel - kimyasal özellikleriyle ilişkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KİMYA (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABDO ÖZKAN
Danışman: ŞANA SUNGUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Selenyumun topraklar, bitkiler ve hayvanlar için gerekli eser element olduğu 1957 yılından beri yapılan çalışmalarla kanıtlanmıştır. Türkiye'nin güneyinde, Hatay ili sınırları içerisinde, batısında Amonos Dağları, kuzeyinde Karasu, doğusunda Afrin Vadisi, Güneyinde de Asi Vadisi ve Keldağ çıkıntılarınca çevrelenmiştir. Amik Ovasının ortalama yüksekliği 82 m ve toplam alanı 112.350 hektardır. Çalışma alanından 2 x 2 km lik gritlerin kesişim noktalarından toplamda 179 yüzey toprağı (0-20 cm) örneklenmiştir. Örneklerde toprakta farklı jeokimyasal fraksiyonlarda bağlanmış (değişebilir ve çözünebilir, organik bağlı ya da adsorblanmış, karbonatlara bağlı, demir/mangan oksit bağlı ve artakalan) selenyum miktarları, "The Standart Measurements And Testing Programme (SM&T) metodu" ile Martens ve ark. (1997) tarafından geliştirilen ardışık ekstraksiyon metoduna göre HRC-AAS cihazının hidrür sistemi kullanılarak yapılmıştır. Toprakların genel özelliklerinin tanımlanabilmesi için amonyum asetat yöntemiyle değişebilir katyonlar, Walkley Black metoduyla organik madde, sodyum bikarbonat metoduyla fosfor, toprak-su süspansiyonunda pH ve EC, Scheibler kalsimetresiyle kireç ve Bouyocuos hidrometresiyle tekstür gibi rutin toprak özellikleri belirlenmiştir. Topraklarda selenyumun Martens ve ark. (1997) tarafından önerilen metoda göre; değişebilir ve çözünebilir selenyum 19,3-134 µg/kg (Se4+), 16,4-73,0 µg/kg (Se6+), 27-145 µg/kg (Se2-), organik maddeye bağlı ya da adsorblanmış selenyum 247-3591 µg/kg (Se2-) ve artakalan selenyum 189-1226 µg/kg (Se0) aralığında değiştiği bulunmuştur. SM&T metoduna göre; çözünebilir selenyum 13,3-82,7 µg/kg (Se4+), 6,15-59,9 µg/kg (Se6+), 10,1-91,2 µg/kg (Se2-), değişebilir ve karbonatlara bağlı selenyum 9,04-32,9 µg/kg (Se4+), 5,71-34,0 µg/kg (Se6+), 30,8-166 µg/kg (Se2-), demir/mangan oksitlere bağlı selenyum 17,1-611 µg/kg (Se4+), organik maddeye bağlı selenyum 239-3000 µg/kg (Se2-), artakalan selenyum 182-1025 µg/kg (Se0) olarak bulunmuştur. Her iki metodun ardışık ekstraksiyon basamaklarında gerçekleştirilmeye çalışılan yükseltgenme ve indirgenme işlemlerinin verimini hesaplamak için; farklı derişimlerde Se4+, Se6+ ve Se2- standartları kullanılarak geri kazanım çalışması yapılmıştır. Hazırlanan sentetik örneklerde % geri kazanımın; Se4+ için 95,6±1,22, Se6+ için 94,4±3,00 ve Se2- için de 94,5±2,70 olduğu görülmüştür. Sertifikalı referans madde analizi ile uygulanan ardışık ekstraksiyon metotlarının geçerliliği test edilmiştir. BCR 176 (uçucu kül) kullanılan bu çalışmada % 95,8±0,53 verim elde edilmiştir. Değişebilir katyonlar toplamının 53-140,9 mmol/kg, organik madde % 0,095-4 (w/w), fosfor 0,01-71,4 mg/kg (w/w), pH 7-8,9, elektriksel iletkenlik 78-1188,5 µS/m, kireç % 0-43,9 (w/w), kil % 0-58,8 (w/w), kum % 4,6-70,9 (w/w) ve silt % 15,6-88,8 (w/w) olarak bulunmuştur. Elde edilen sonuçların SPSS programıyla istatistiksel olarak korelasyon ve regresyon analizleri yapılmıştır. Toprakların toplam selenyum içeriğiyle fiziksel-kimyasal özellikleri arasında Martens ve ark. (1997) ve SM&T jeokimyasal fraksiyonlar arasında önemli ilişkiler belirlenmiştir. Toprakların selenyum konsantrasyonuyla DKT, OM ve EC arasında önemli ilişkiler olduğu tespit edilmiştir.