Divan şiirinde kalem
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİN ŞENGÜL
Danışman: HASAN KAPLAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma divan şiirinde kalem şiirlerinin biçim ve içerik bakımından incelenmesi ve bu şiirlerde kaleme dair hayallerin, inanışların, söyleyişlerin, kalem etrafındaki teşbih ve mecazların tespitine yöneliktir. Çalışmanın amacı İslam medeniyetinde ve Türk kültüründe önemli bir yere sahip olan kalemin Türk şiirindeki hikâyesine ışık tutmak ve kalemiyyenin bir nazım türü olup olmadığını tespit etmektir. Kalem şiirlerinin tespiti için 14.-20. yüzyıllarda yaşamış 376 divan şairinin, yaklaşık 400 divanı taranmış ve bu tarama sonucunda 106 şiir tespit edilmiştir. Tespit edilen bu şiirler biçim bakımından incelenip şiirlerin hangi nazım biçimleriyle yazıldığı, bu nazım biçimlerinin hangi bölümlerinde kalemin konu edildiği, bu şiirlerde kalem/hâme/kilk sözcüklerinin redif olarak yer alıp almadığı ortaya konmuştur. Kalem konulu 106 şiir içerik bakımından da incelenmiş ve kalemi, kalemin teşbih dünyasını yansıtan beyitler tek tek tespit edilip konularına göre tasnif edilerek, açıklamalarıyla birlikte teze dâhil edilmiştir. Tespit edilen kalem şiirlerinden seçilen beyitlerde kalemin teşbih dünyasının din, toplum, tabiat, insan, deyimler, kalemin şekil hususiyetleri, kaleme atfedilen karakteristik özellikler gibi unsurlarla münasebet içerisinde olduğu örnekler ve açıklamalarla birlikte ortaya konmuştur. Kalem şiirlerinin incelenmesi sonucunda bu şiirlerin özel bir nazım biçiminin ve aruz kalıbının olmadığı, daha çok kaside nazım biçimiyle yazılmış olmakla birlikte, divan şiirinin birçok nazım biçimiyle yazıldığı görülmüş ve kalemiyyenin bir tür olduğu sonucuna varılmıştır.