Ortaokul Türkçe Derslerinde Üst Düzey Düşünme Becerileri İle Kelime Öğretimi: Bir Model Önerisi ve Uygulaması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkçe Eğitimi (Doktora), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEYMA ARSLAN BAKIR
Danışman: Hüseyin Özçakmak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada, kelime öğretimini üst düzey düşünme becerileri ile birleştirerek anadili olarak Türkçe öğretiminde yeni bir "kelime öğretim modeli" tasarlamak, sahada uygulayarak bu modelin etkili ve kullanılabilir olduğunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırmada, anadili öğretiminde önemli görülen üst düzey düşünme becerileri ile kelime öğretimi birleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim bahar yarıyılında Mersin ili Erdemli ilçesinde yer alan 3 devlet ortaokulunun 7. sınıflarında öğrenim gören 107 öğrenci oluşturmaktadır. Bir karma yöntem araştırması olan bu çalışma yakınsak paralel desende tasarlanmıştır. Çalışmanın nicel boyutu, tasarım ve geliştirme araştırması ile gerçekleştirilmiştir. Nicel veriler tek gruplu deneysel desen kullanılarak toplanmıştır. Çalışmanın nitel verileri, araştırmacı tarafından hazırlanan Öğrenci Görüşme Formları ve Araştırmacı Günlüğü ile elde edilmiştir. Nicel verilerin analizi IBM SPSS 27.00 ile yapılırken nitel verilerin çözümlenmesinde içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında model tasarımı pilot, asıl ve etki uygulama aşamaları izlenerek gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ilk olarak alan uzman görüşleriyle desteklenen "Üst Düzey Düşünme Becerileri ile Kelime Öğretimi Modeli" tasarlanmıştır. Tasarlanan bu modelin etkisinin ölçülebilmesi amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen "Kelime Ön Değerlendirme Formu", "Kelime Çalışma Kâğıdı" ve "Kelime Son Değerlendirme Formu" kullanılmıştır. Uygulama sırasında "Araştırmacı Günlüğü" tutulmuş, sonrasında "Öğrenci Görüşme Formu" ile öğrenci görüşleri toplanmıştır. Model, öğrencilerin kelime başarısı, metin türü (bilgilendirici ve hikâye edici metinler), cinsiyet, Türkçe ders notu ve kitap sayısı değişkenleri açısından incelenmiştir. V Araştırma sonuçlarına göre; öğrencilere uygulanan Üst Düzey Düşünme Becerileri ile Kelime Öğretimi Modelinin öğrencilerin genel kelime başarısını arttırdığı görülmüştür. Metin türüne göre, öğrencilerin bilgilendirici ve hikâye edici metinlerdeki kelime başarılarının model sonrası arttığı görülmüştür. Cinsiyete göre, öğrencilerin kelime başarılarında kızlar lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir. Türkçe ders notları ile öğrencilerin kelime başarıları arasında orta derecede pozitif yönlü anlamlı bir korelasyon olduğu tespit edilmiştir. Okunan kitap sayısı ve kelime başarısı arasında düşük derecede pozitif yönlü anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Yapılan uygulama öğrenci görüşlerine göre değerlendirildiğinde, öğrencilerin uygulanan kelime öğretim modelinden memnun kaldıkları, yapılan uygulamanın söz varlıklarını geliştirerek kelime hazinelerine katkı sağladığını ve uygulamanın sonraki derslerde de sürdürülmesini istedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmacı günlüğü verileri de bu görüşleri destekler niteliktedir. Genel olarak değerlendirildiğinde araştırmacı tarafından tasarlanan model üst düzey düşünme becerileri ve kelime öğretimini birleştirmesi açısından alanda ilk olma özelliğine sahiptir. Geliştirilen modelin sahada oldukça başarılı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen verilerden hareketle, çalışma kapsamında geliştirilen ve değişen öğrenci profiline uygun olduğu öngörülen üst düzey düşünme becerileriyle kelime öğretimi modelinin öğretmenler tarafından kelime öğretimi sürecinde kolaylıkla kullanabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Türkçe Eğitimi, Üst Düzey Düşünme Becerileri, Kelime Öğretimi, Model Tasarımı