Yozgat ili buğday ekim alanlarında süne, Eurygaster Spp. (Hemıptera: Scutellerıdae)'nin farklı buğday çeşitleri üzerindeki populasyon yoğunluğu, zararı ve yumurta parazitlenme oranlarının belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki Koruma (Yl) (Tezli), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HATİCE ASİL

Danışman: Nihat Demirel

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, 2021–2024 yılları arasında Yozgat ili buğday ekim alanlarında, süne Eurygaster spp. (Hemiptera: Scutelleridae)'nin farklı buğday çeşitleri üzerindeki populasyon yoğunluğu, zararı ve yumurta parazitlenme oranlarını belirlemek amacıyla yürütülmüştür. İlkbahar kışlak surveyleri, kışlamış canlı süne oranının 2021'de %0,60 iken 2023'te %1,30'a yükseldiğini ve 2024'te %1,19 ile yüksek seviyesini koruduğunu göstermiştir. Ölü süne oranı ise aynı dönemde 0,23'ten 0,14'e düşerek, özellikle son iki yılda ölüm oranlarının azalması sonucu kışlamadan çıkan canlı bireylerin tarımsal risk potansiyelini artırmıştır. Süne kıymetlendirme nimf ve ergin surveyleri, 100 atrap yöntemiyle ölçülen değerlerin düşük kalırken, 40 çerçeve yöntemiyle elde edilen verilerin daha güvenilir ve istikrarlı olduğunu ortaya koymuştur. Yumurta parazitlenme oranları incelendiğinde, 2021'de %33,1 olan oran 2023'te %20,9'a gerilemiş, bu durum parazitlenmenin mutlak sayı olarak artabilmesine rağmen toplam yumurtalar içindeki oranının düşmekte olduğunu göstermiştir. Kurtboğazı ve akbaşak zarar oranları artış göstermiş, özellikle akbaşak zararı kurtboğazı zararına göre daha yaygın bulunmuştur. Emgi zarar oranları orta seviyede dalgalanmalar sergilemiş ve üç yıllık ortalama %0,67 olarak hesaplanmıştır. Sonbahar kışlak surveyleri ise kışlamış süne populasyonunun hem canlı hem de ölü birey açısından nispeten stabil seyrettiğini ortaya koymuştur. Genel olarak, süne popülasyonu son yıllarda yüksek tarımsal risk taşımakta olup, atrap yöntemi düşük değerler verirken çerçeve yöntemi daha güvenilir sonuçlar sağlamaktadır. Parazitlenme oranlarının azalması biyolojik mücadele etkinliğinin düşebileceğine işaret etmektedir. Bu nedenle, süne popülasyonunun düzenli izlenmesi, çerçeve yöntemi ile yapılan gözlemlerin esas alınması, erken uyarı sistemlerinin etkin kullanımı ve entegre zararlı yönetimi uygulamalarının sürdürülmesi, tarımsal üretimde olası zararların minimize edilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.