Katalizör olarak kiral skuaramit sentezi ve enantiyoseçimli reaksiyonlardaki uygulamaları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KİMYA (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELDA CULHA
Danışman: ALİME EBRU AYDIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kiralite kimyasal, biyolojik, farmasötik ve materyal bilimlerinde önemli bir rol oynar. Enantiyomerik bileşikler farklı koku ve tatlara sahiptirler. Şüphesiz ki farmakolojik aktiviteleri tarandığı zaman iki enantiyomer farklı bileşik olarak düşünülür. Kiral ilacın iki enantiyomeri genellikle farklı biyolojik aktiviteye sahiptir ve enantiyomerin biri oldukça etkili tedavi edici ilaç olarak rol oynayabilirken diğer enantiyomer oldukça toksik olabilir. Enantiyomerlerin aktivitelerindeki dramatik farklılığın en iyi bilinen örneği talidomittir. Sadece bir enantiyomeri-yararlı tedavi verici etki verirken diğer enantiyomer birçok doğum kusuruna neden olur. Heterohalkalı bileşikler kimyasının önemli bir kısmını teşkil eden pirazolon ve türevleri, başta analjezik olmak üzere, canlı sistemlerde çok çeşitli biyolojik etkilere sahip oldukları gibi, boyarmaddeler sınıfında da yer almaktadırlar. Bu grup bileşikler arasında yer alan edaravon adıyla bilinen 1-fenil-3-metilpirazol-5-on bileşiği, tıpta serbest radikal tutucu olarak in vitro oksidatif strese karşı nörovasküler birimi bileşenlerini korur, inme oluşumunu geciktirir. Bu konuda yapılan literatür çalışmaları neticesinde pirazolon türevleri ve geçiş metalleri ile yaptığı komplekslerin; antiviral, antineoplastik, antimalaryal, antifungal ve antimikrobiyal gibi önemli biyolojik aktiviteler göstermesinden dolayı pek çok araştırma grubu tarafından ilgi çektiği belirlenmiştir. Bu nedenle antikanser aktivite göstermesi beklenen kiral pirazolon türevlerinin sentezi önem kazanmıştır. Bu çalışmada stereojenik merkeze sahip kiral katalizörlerin sentezi ve substitüe nitrostirenin pirazolona enantiyoseçimli Michael katılma reaksiyonunda katalizör olarak kullanılması amaçlanmıştır. Tezin ilk bölümünde pirazolon türevleri ve kiral skuaramit katalizörleri sentezlenmiştir. Sentezlenen bileşikler 1H-NMR ve 13C-NMR teknikleri ile yapıları aydınlatılmıştır. Tezin ikinci bölümünde enantiyoseçimli katılma reaksiyonlarının optimum reaksiyon koşullarını belirlemek için en etkili katalizörler kullanılarak solvent, katalizör miktarı, reaksiyon süresi ve sıcaklığın etkisi araştırılmıştır. Belirlenen optimun reaksiyon koşullarında kiral skuaramit katalizörü varlığında pirazolona substitüe nitrostirenin enantiyoseçimli katılma reaksiyonu gerçekleştirilerek aktiviteleri belirlenmiştir. Enantiyoseçimli katılma tepkimesinden elde edilen kiral ürünlerin enantiyomerik fazlalık oranları HPLC' de kiral kolon kullanılarak belirlenmiştir.