Bamya bitkisinden izole edilen tohum ve toprak kökenli fungal hastalık etmenlerine karşı antagonist bakterilerin in vitro biyokontrol etkinliklerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİTKİ KORUMA (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GİZEM ATAKAN TANGÜL
Danışman: SONER SOYLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bamya (Abelmoschus esculentus L.), kurağa dayanıklı, ucuz ve bol vitamin kaynağı olması ve besleyici özelliğinden dolayı, dünyanın tropik ve subtropik birçok bölgesinde en çok üretilen ve tüketilen sebzelerden biridir. Bamya bitkilerinde sorun olan tohum ve toprak kökenli hastalık etmenleri ve kontrol yöntemlerinin belirlemesi üzerine farklı ülkelerde çok az çalışma yapılmış olmasına rağmen, Türkiye'de yetiştirilen bamya bitkilerinde tohum ve toprak kaynaklı fungal hastalık etkenlerinin tanılanması üzerine oldukça kısıtlı sayıda çalışma olup, hastalık etmenlerin biyolojik mücadelesine yönelik herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada; (i) Hatay ilinde yetişen bamya bitkilerinde karşılaşılan tohum ve toprak kökenli fungal hastalık etmenlerin tanılanması, (ii) sağlıklı bamya ve yakın akraba bitkilerinin farklı bitki kısımlarından epifit ve endofit bakteriyel izolatların yaygın hastalık etmenlerine karşı biyoetkinliklerinin belirlenmesi, (iii) antagonistik ve bitki gelişimini teşvikte (PGP) rol oynayan olası etki mekanizmalarının in vitro koşullarda karakterize edilmesi amaçlanmıştır. Kök ve kök boğazı çürüklüğü görülen kısımlardan, gövdelerin iletim demetlerindeki kararmalardan ve hasta tohumlardan yapılan izolasyonlarda Rhizoctonia solani, Macrophomina phaseolina, Sclerotinia sclerotiorum ve Fusarium oxysporum en yaygın toprak ve tohum kökenli hastalık etmenleri olarak belirlenmiştir. Hastalığın gözlendiği tarlalardaki sağlıklı bamya ve yakın akraba bitkilerin (pamuk, ebegümeci, pıtrak vb.) farklı bitki kısımlarından farklı morfolojik görünümlü 28 adeti endofit (%39.4), 43 adeti ise epifit (%60.6) olmak üzere toplam 71 bakteri izolatı elde edilmiş olup, bu izolatları temsilen seçilen 36 izolat MALDI-TOF MS ile teşhis edilmiş ve fungal etmenlerin misel gelişimini engellenme (antagonizm) potansiyelleri karakterize edilmiştir. İkili kültür testlerinde 4 patojen fungusun misel gelişimi üzerinde güçlü düzeyde (>%50) engelleyen izolat sayısı; M. phaseolina için 18 adet, R. solani ve S. sclerotiorum etmenleri için 28 adet, F. oxysporum için ise 18 adet olduğu tespit edilmiştir. Bacillus cereus B1ep, Bacillus cereus B2ep, Pseudomonas aeriginosa B3ep, Bacillus cereus B11ep ve Bacillus subtilis B12ep izolatları fungal etmenlere karşı yüksek düzeyde (≥%70) antagonistik etkinlik göstermiştir. Test edilen izolatlar arasında Enterobacter cloacae B10ep en yüksek siderofor, Microbacterium maritypicum X5en en yüksek proteaz enzimi, Pseudomonas aeruginosa B3ep ve farklı Bacillus spp ise en yüksek düzeyde hidrojen siyanür (HCN) ve amonyak üretimine neden olan izolatlar olarak belirlenmiştir. Hastalık etmenlerinin misel gelişiminin engellenmesinde antagonist bakteriler tarafından sentezlenmiş siderofor, proteaz, HCN ve amonyak gibi mekanizmalardan bir veya birkaçının rol oynadığı belirlenmiştir. İzolatlar arasında Enterobacter bugandensis B7ep en yüksek IAA üreten, Bacillus cereus P7en ise en fazla fosfor çözen bakteri izolatı olarak belirlenmiştir. Güçlü antagonistik (siderofor, proteaz, amonyak üretimi) ve PGP (IAA ve fosfor çözme) etkinlikleri gösteren, Bacillus spp. ve Pseudomonas spp. ait izolatların bamya bitkilerinde toprak ve tohum kökenli hastalık etmenlerine karşı biyolojik mücadele ajanı olarak geliştirilebilme potansiyeline sahip olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma antagonist bakteri türlerinin bamya hastalık etmenlerine karşı biyokontrol etkinliğinin ve etki mekanizmalarının araştırıldığı ilk çalışma niteliğindedir.