Metin değiştirimi bağlamında Türkçe öğretmeni adaylarının yeniden yazma becerilerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRKÇE EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ARZU ATASOY
Danışman: MEHMET TEMİZKAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, Türkçe öğretmeni adaylarının metin değiştirimi bağlamında yeniden yazma becerilerini değerlendirmektir. Araştırmanın örneklemini, bir Devlet Üniversitesinin Eğitim Fakültesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümü Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalında 1-2-3 ve 4. sınıf düzeylerinde öğrenim görmekte olan 223 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Öğrencilerden "Eğitimli Para" (iyi olmayan) ve "Ölüm Üstüne" (iyi olan) olmak üzere iki farklı nitelikteki metni yeniden yazmaları istenmiştir. Öğrenci metinlerinden elde edilen veriler nicel veri çözümleme teknikleri ile analiz edilmiştir. Bu bağlamda hangi yeniden yazma tekniklerinin ne kadar, hangi yeniden yazma tekniklerinin ne düzeyde ve hangi yeniden yazma tekniklerinin ne amaçla kullanıldıklarını belirlemek için araştırmacı tarafından geliştirilen 3 farklı nicel form kullanılmıştır. Yeniden yazılan metinlerin niteliğini ve kelime, cümle, paragraf, metin düzeylerinde hangi değişikliklerin yapıldığını tespit etmek amacıyla da araştırmacı tarafından geliştirilen 2 farklı dereceli puanlama anahtarı kullanılmıştır. Yeniden yazma sürecinde kullanılan teknikleri tespit etmek amacıyla "Bilgilendirici Türdeki Metinlerin Yeniden Yazımının Değerlendirilmesinde Kullanılan Genel Form" oluşturulmuştur. Bu form ekleme, silme, yerine koyma, yer değiştirme, birleştirme ve bölme alt boyutlarından oluşmaktadır. Yeniden yazma sürecinde kullanılan tekniklerin düzeyini belirlemek amacıyla "Bilgilendirici Türdeki Metinlerin Yeniden Yazılan Dil Birimlerine Göre Değerlendirilmesinde Kullanılan Genel Form" oluşturulmuştur. Bu form genel olarak ekleme, silme, yerine koyma, yer değiştirme boyutlarının her biri için ek, kelime, cümle, paragraf; birleştirme ve bölme boyutları için ise kelime, cümle ve paragraf alt boyutlarından oluşmaktadır. Yeniden yazma tekniklerinin kullanım amaçlarını belirlemek için "Bilgilendirici Türdeki Metinlerin Yeniden Yazılma İşlevlerinin Değerlendirilmesinde Kullanılan Genel Form" hazırlanmıştır. Bu form tüm yeniden yazma teknikleri için aynı alt boyutları içermemektedir. Ekleme, silme, yerine koyma, yer değiştirme, birleştirme ve bölme boyutlarının her biri için farklı bir işlev formu oluşturulmuştur. Yeniden yazılan metinlerde kelime, cümle, paragraf ve metin düzeyinde hangi değişikliklerin yapıldığını belirlemek amacıyla "Bilgilendirici Türdeki Metinlerin Yeniden Yazımında Gerçekleştirilen Değişiklikleri Belirlemeye İlişkin Dereceli Puanlama Anahtarı" hazırlanmıştır. Bu ölçek, "Kelime", "Cümle", "Paragraf" ve "Metin" olmak üzere 4 alt boyuttan ve (2), (4), (6) olmak üzere 3 puan kategorisinden oluşmaktadır. Yeniden yazılan metinlerin niteliğini belirlemek amacıyla ise "Bilgilendirici Türdeki Metinleri Değerlendirme Puanlama Anahtarı" kullanılmıştır. Bu puanlama anahtarı "Doğruluk", "Açıklık", "Tutarlılık" ve "Planlılık" olmak üzere 4 alt boyuttan oluşmaktadır. Her bir alt boyut, 1-5 puan aralığına sahiptir. Öğrencilerin yeniden yazma sürecinde kullandıkları tekniklere ilişkin sonuçlara göre tüm sınıf seviyelerinde yer alan öğrenciler ekleme boyutuna yönelik "Eğitimli Para" metninde 1352, "Ölüm Üstüne" metninde 1024; silme boyutuna yönelik "Eğitimli Para" metninde 902, "Ölüm Üstüne" metninde 979, yerine koyma boyutuna yönelik "Eğitimli Para" metninde 925, "Ölüm Üstüne" metninde 1034; yer değiştirme boyutuna yönelik "Eğitimli Para" metninde 97, "Ölüm Üstüne" metninde 136; birleştirme boyutuna yönelik "Eğitimli Para" metninde 78, "Ölüm Üstüne" metninde 52; bölme boyutuna yönelik "Eğitimli Para" metninde 107, "Ölüm Üstüne" metninde 144 değişiklik yapmışlardır. Öğrencilerin yeniden yazma sürecinde kullandıkları tekniklerin düzeylerine ilişkin sonuçlara göre tüm sınıf seviyelerinde yer alan öğrenciler ekleme boyutuna yönelik "Eğitimli Para" (f=809) ve "Ölüm Üstüne" (f=527) metinlerinde en çok cümle ekleme; en az "Eğitimli Para" metninde cümlecik ekleme, "Ölüm Üstüne" metninde bölüm ekleme (f=1) değişikliği yapmışlardır. Silme boyutuna yönelik "Eğitimli Para" (f=574) ve "Ölüm Üstüne" (f=509) metinlerinde en çok cümle ekleme; en az "Eğitimli Para" metninde cümlecik silme (f=6), "Ölüm Üstüne" metninde kelime grubu silme (f=4) değişikliği yapılmıştır. Yerine koyma boyutuna yönelik "Eğitimli Para" (f=535) ve "Ölüm Üstüne" (f=522) metinlerinde en çok cümlenin yerine başka bir cümle koyma; en az "Eğitimli Para" metninde kelimenin yerine ek koyma (f=2), "Ölüm Üstüne" metninde ekin yerine kelime koyma değişikliği yapılmıştır (f=3). Yer değiştirme boyutuna yönelik "Eğitimli Para" metninde en çok kelimenin yerini değiştirme (f=52), "Ölüm Üstüne" metninde cümlenin yerini değiştirme (f=49); en az "Eğitimli Para" metninde paragrafın yerini değiştirme (f=1), "Ölüm Üstüne" metninde kelime grubunun ve paragrafın yerini değiştirme (f=5) değişikliği yapılmıştır. Birleştirme boyutuna yönelik "Eğitimli Para" (f=62) ve "Ölüm Üstüne" (f=36) metinlerinde en çok cümleleri birleştirme; en az "Eğitimli Para" metninde paragrafları birleştirme (f=16), "Ölüm Üstüne" metninde kelimeleri birleştirme (f=1) değişikliği yapılmıştır. Bölme alt boyutuna yönelik "Eğitimli Para" (f=66) ve "Ölüm Üstüne" (f=86) metinlerinde en çok cümleleri bölme; en az "Eğitimli Para" metninde paragrafları bölme (f=41), "Ölüm Üstüne" metninde kelimeleri bölme (f=2) değişikliği yapılmıştır. Bilgilendirici Türdeki Metinlerin Yeniden Yazımında Gerçekleştirilen Değişiklikleri Belirlemeye İlişkin Dereceli Puanlama Anahtarından elde edilen sonuçlara göre öğrenciler yeniden yazdıkları metinlerde genel olarak kelime, paragraf ve metin boyutlarında orijinal metne çok büyük bir oranda bağlı kalmışlardır. Bilgilendirici Türdeki Metinleri Değerlendirme Puanlama anahtarından elde edilen sonuçlara göre yeniden yazılan "Eğitimli Para" metninin Doğruluk boyutunda tüm öğrencilerin 19'u (1) puan, 21'i (2) puan, 35'i (3) puan, 41'i (4) puan, 10'u (5) puan almıştır. Açıklık boyutunda tüm öğrencilerin 13'ü (2) puan, 78'i (3) puan, 30'u (4) puan, 5'i (5) puan almıştır. Açıklık boyutunda (1) puan alan öğrenci olmamıştır. Tutarlılık boyutunda tüm öğrencilerin 18'i (2) puan, 82'si (3) puan, 25'i (4) puan, 1'i (5) puan almıştır. Tutarlılık boyutunda (1) puan alan öğrenci olmamıştır. Planlılık boyutunda tüm öğrencilerin 1'i (1) puan, 16'sı (2) puan, 72'si (3) puan, 35'i (4) puan ve 2'si (5) puan almıştır. Buna göre "Eğitimli Para" isimli metni yeniden yazarken Doğruluk, Açıklık, Tutarlılık ve Planlılık boyutlarının tümünde öğrenciler genellikle (1), (2) ve (3) puan almışlardır. (4) ve (5) puan alan öğrencilerin sayıları oldukça düşüktür. Yeniden yazılan "Ölüm Üstüne" metni Doğruluk açısından değerlendirildiğinde tüm öğrencilerin 7'si (1) puan, 8'i (2) puan, 24'ü (3) puan, 39'u (4) puan, 19'u (5) puan almıştır. Açıklık boyutunda tüm öğrencilerin 1'i (1) puan, 1'i (2) puan, 15'i (3) puan, 24'ü (4) puan, 56'sı (5) puan almıştır. Tutarlılık boyutunda tüm öğrencilerin 1'i (1) puan, 1'i (2) puan, 15'i (3) puan, 24'ü (4) puan, 56'sı (5) puan almıştır. Planlılık boyutunda tüm öğrencilerin 1'i (1) puan, 16'sı (3) puan, 29'u (4) puan, 51'i (5) puan almıştır. Bu boyutta (2) puan alan öğrenci olmamıştır. Buna göre "Eğitimli Para" isimli metni yeniden yazarken Doğruluk, Açıklık, Tutarlılık ve Planlılık boyutlarının tümünde öğrenciler genellikle (4) ve (5) puan almışlardır. (1), (2) ve (3) puan alan öğrencilerin sayıları oldukça düşüktür.