Azot Etkinliği Yüksek Biber Genotiplerinin Tespiti ve Anter Kültürüne Tepkilerinin Belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VEHBİ ATEŞ
Danışman: Ömer Faruk Coşkun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma farklı biber (Capsicum annuum L.) genotiplerinde azot kullanım etkinliğinin morfolojik ve fizyolojik göstergeler üzerinden belirlenmesi ve azot etkinliği yüksek genotiplerin anter kültürü yoluyla haploid/duble haploid (DH) bitki üretim potansiyelinin değerlendirilmesi amacıyla yürütülmüştür. İlk aşamada 120 biber genotipi düşük azot (DA), kontrol ve yüksek azot (YA) koşullarında yetiştirilmiş; ikinci aşamada ise azot etkinliği bakımından öne çıkan 10 genotipte anter kültürü çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Azot uygulamalarının morfolojik ve fizyolojik parametreler üzerindeki etkileri ortaya konulmuştur. Düşük azot koşullarında kontrol uygulamasına kıyasla bitki boyu, gövde çapı ve biyokütle parametrelerinde genel olarak %20-50 aralığında azalma gözlemlenmiş; buna karşılık bazı genotiplerin bu koşullarda büyüme kaybını sınırladığı belirlenmiştir. Yüksek azot uygulamasında ise çoğu genotipte sürgün biyokütlesi, SPAD değeri ve toplam klorofil içeriğinde artış saptanmış; ortalama klorofil düzeylerinin kontrol uygulamasına göre %15-35 oranında yükseldiği belirlenmiştir. Bu veriler biber genotipleri arasında azot stresine karşı morfo-fizyolojik tolerans bakımından belirgin bir genetik varyasyon bulunduğunu ortaya koymuştur. Z-skor temelli çok değişkenli analizler ve temel bileşenler analizi (PCA) sonuçları kullanılarak azot etkinliği yüksek 10 genotip belirlenmiştir. Seçilen bu genotiplerde yürütülen anter kültürü çalışmasında toplam 708 tomurcuk ve 3172 anter kültüre alınmış; bunların 458'inde gelişim gözlemlenmiştir. Gelişen anter oranı genotiplere bağlı olarak %6.5-%24.3 aralığında değişmiş ve ortalama %14.5 olarak hesaplanmıştır. Toplam 154 embriyo elde edilmiş olup embriyo oluşturma oranı %0.0-%9.5 arasında değişmiş ve ortalama %5.0 olarak belirlenmiştir. Ortalama olarak genotip başına 15 embriyo elde edilmiş, bunların yaklaşık 7'si bitkiye dönüşmüş ve belirlenen 10 genotipin ortalama bitkiye dönüşüm oranı %35 olarak hesaplanmıştır. Genel olarak anter gelişimi en yüksek 62 numaralı genotipte (%24.33), embriyo oluşturma oranı en yüksek 77 numaralı genotipte (%9.5) ve embriyodan bitkiye dönüşüm oranı en yüksek 159 numaralı genotipte (%77.8) belirlenmiştir. Bu durum anter kültürü başarısının güçlü biçimde genotipe bağlı olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma azot etkinliği yüksek genotiplerin DH hat geliştirme sürecinde önemli bir başlangıç materyali oluşturduğunu ortaya koymuştur. Morfo-fizyolojik verilerle desteklenen genotip seçimi ve bunu izleyen anter kültürü uygulamaları biber ıslahında sürenin kısaltılması ve homozigot hatların hızlı biçimde elde edilmesi açısından etkili ve bütünleşik bir yaklaşım sunmaktadır.