Sert kabuklu meyve ağaçlarında sorun olan botryosphaeria geriye ölüm hastalık etmenlerine karşı endofit ve epifit bakteriyel izolatların in vitro biyokontrol etkinliklerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİTKİ KORUMA (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NUDEM KUŞTOĞAN
Danışman: SONER SOYLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsanların sağlıklı beslenme konusunda bilinçlenmesinin bir sonucu olarak günümüzde sert kabuklu meyvelere olan ilgi giderek artmaktadır. Ülkemizde ekonomik öneme sahip yetiştiriciliği yapılan sert kabuklu meyvelerin başında Antep fıstığı (Pistacia vera L.), ceviz (Juglans regia L.), fındık (Corylus avellana L.) ve badem (Prunus dulcis L.) gelmektedir. Son yıllarda ülkemizde yetiştiriciliği yapılan ceviz, badem, fındık ve Antep fıstığı ağaçlarında geriye doğru ölüm, gövde, dal ve yapraklarda kurumalar şeklinde hastalık belirtilerine Botryosphaeria, Cytospora, Diplodia, Lasiodiplodia, Neofusicoccum ve Phomopsis cinslerine ait fungal etmenlerin neden olduğu bildirilmiştir. Sert kabuklu meyvelerde sorun olan bu etmenler konusunda çok sınırlı veri bulunduğundan, söz konusu hastalık etmenlere yönelik çalışmalara rastlanılmamıştır. Bu çalışmada, (i) ceviz, badem, Antep fıstığı ve fındık gibi farklı türlere ait sağlıklı sert kabuklu meyve ağaçlarının farklı bitki kısımlarından elde edilen endofit ve epifit bakteri izolatların izolasyonu, (ii) tanılanması, (iii) bu ağaçlarda sorun olan Botryosphaeria geriye ölüm hastalık etmenlerinden Botryosphaeria dothidea, Neofusicoccum parvum ve Neoscytalidium dimidiatum hastalık etmenlerine karşı in vitro biyokontrol etkinlikleri, (iv) etkinlikte rol oynayan olası antagonistik ve bitki gelişimini teşvik eden (PGP) etki mekanizmaların karakterize edilmesi amaçlanmıştır. Sağlıklı ağaçların rizosfer ve endosfer bölgelerinden toplam 74 izolat elde edilmiş olup, bu izolatlar arasından seçilmiş 48 bakteri izolatı MALDI-TOF MS ile teşhisi edilmiş ve fungal etmenlere karşı antagonistik etkinlikleri karakterize edilmiştir. İn vitro ikili kültür testlerinde fungal hastalık etmeni Neoscytalidium dimidiatum'un misel gelişimini Pseudomonas chlororaphis NKA10ep, Botryosphaeria dothidea ve Neofusiccocum parvum'un misel gelişimini ise Bacillus mojavensis NKA7en izolatları %80-84 gibi yüksek oranlarda engelleyen izolatlar olarak belirlenmişlerdir. Test edilen bakteri izolatları siderofor, proteaz, hidrojen siyanür [HCN], amonyak üretimi gibi antagonistik, indol asetik asit [IAA] ve fosfor çözme gibi bitki gelişimini teşvik eden (PGP) mekanizmalar bakımından istatistiksel olarak oldukça farklılıklar göstermiştir. Seçilerek test edilen 43 bakteri izolatın, 43 tanesi siderofor, 35 tanesi amonyak, 28 tanesi proteaz, 4 tanesi ise HCN üretiminde pozitif olarak kayıt edilmiştir. Siderofor, proteaz ve amonyak üretiminin misel gelişimin engellenmesinde (antagonizm) rol oynayan faktörler olabileceği düşünülmektedir. Test edilen tüm bakteriler değişen oranlarda IAA üretmiş olup, 17 izolat fosforu çözebilme yeteneğinde olduğu belirlenmiştir. İzolatlar arasında Pseudomonas aeruginosa NKC2ep ve Acinetobacter dijkshoorniae NKA8en en fazla IAA üreten ve fosforu çözen izolatlar olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak güçlü antagonistik (siderofor, proteaz, HCN, amonyak üretimi) ve PGP (IAA ve fosfor çözme) etkinlikleri gösteren, özellikle Bacillus spp. ve Pseudomonas spp. ait izolatların geriye doğru ölümlere neden olan Botryosphaeria dothidea, Neofusiccocum parvum ve Neoscytalidium dimidiatum hastalık etmenleri ile mücadelede biyokontrol ajanı olarak geliştirilebilme potansiyeline sahip olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma antagonist bakteri türlerinin sert kabuklu meyve ağaçlarında sorun olan bazı geriye doğru ölüm hastalık etmenlerine karşı biyokontrol etkinliğinin ve etki mekanizmalarının araştırıldığı ilk çalışma niteliğindedir.