Erzin (Epiphaneia) Roma Dönemi hamam mozaikleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, ARKEOLOJİ (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖMER ÇELİK
Danışman: HATİCE PAMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Epiphaneia Antik Kenti Hatay İli, Erzin İlçesi sınırları içerisinde, Gözeneler mevkiinde yer almaktadır. Kent Akdeniz ile Toros Dağları arasında yer alan ovada kurulmuştur.Epiphaneia Antik Kentinde 2006 yılında ortaya çıkarılan mozaik panonun tahrip olmasını önlemek ve antik kenti daha iyi anlayabilmek için Hatay Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü tarafından kurtarma kazısı başlatılmıştır. Mozaik kurtarma kazısı 2006, 2008, 2010 ve 2011 yılları içinde yapılmış, kurtarma kazısı süreç içerisinde, Roma dönemi hamam kazısına dönüşmüştür. Tez konusunu oluşturan Epiphaneia hamam mozaikleri bu çalışma ile açığa çıkarılmıştır.Hatay bölgesinde 1930'lu yıllarda başlayan ve günümüze kadar yapılan kazılarda ortaya çıkan mozaik panolar M.S. II. yy ile M.S. VI. yy sonlarına kadar kronolojik olarak birbirini takip etmektedir. Epiphaneia'da ortaya çıkan Artemis mozaiği bu kronolojik sıra içerisinde değerlendirilmiştir.M.Ö. II. yy'dan önce ismi Oiniandos olan ve M.Ö. II. yy'dan sonra adı Epiphaneia olarak değiştirilen kentte, hamam, tiyatro, sütunlu yol sur kalıntıları Roma dönemi kentsel dokusuna aittir. Roma yolu kuzey-güney doğrultusunda uzanmakta olup, kayalık bir alana yapılan tiyatro ve sur kalıntıları yolun doğusundadır. Hamam ise kentin güneyindedir. Hamam kuzey-güney doğrultusunda yerleştirilmiş ve 18 mekandan oluşmaktadır. Hamamda pişmiş toprak plaka, opus sectile ve mozaik taban olmak üzere üç farklı döşeme türü bulunmaktadır. Mozaik döşeme hamamın frigidariumunda ve frigidariumun doğusundaki mekanda bulunmaktadır. Hamamda ortaya çıkarılan mozaik arkeolojik konteks içinde daha önce Epiphaneia da arkeolojik kazılar yapılmadığı için günümüze kadar tespit edilen tek mozaik panodur. Mozaik taban dört panodan oluşmaktadır. Birinci pano avcı Artemis, avcı, sürücü, mücadele içindeki hayvanlar, bitkiler ve bordürlerden; ikinci pano, hayvan, bitki ve eşyadan; üçüncü pano papağanlar ve geometrik bordürden oluşurken, dördüncü pano tamamen geometrik süslemelerden oluşmaktadır. Epiphaneia mozaiklerindeki figürlerin anatomilerinin işlenişi, kullanılan geometrik bordürler, perspektif anlayışı, ayrıca tanrıça Artemis'in mozaik panosunun işlenmiş olması, taş ve cam tesseraların kullanılması, genel olarak Hatay mozaikleri ile bir bütünlük içerisinde olduğunu göstermektedir.Tezin konusunu oluşturan Epiphaneia hamam mozaikleri, Antakya'da, Constantin Villası, Yakto, Dumbarton Oaks Avı, Honolulu Avı, Worcester Avı, Ktisis, Kurdeleli Papağanlar Mozaikleri, Tunus' ta Avcı Artemis, Avcı Artemis ve Hayvanlar, Isgantus Evi, Diyonisos ve Hayvanlar, Crane Adak Sahnesi, Büyük Av Sahnesi mozaikleri, Piazza Armerina'da Küçük Avcılar Mozaiği, Suriye' de Sarrin, Hüarte Villası Mozaikleri, Apamea Av Sahnesi mozaikleri ile karşılaştırılmıştır. Mozaikler kompozisyon düzenlemeleri, boyutları, figürler, motiflerle benzerlikleri ve farklılıkları karşılaştırılarak incelenmiştir.Mozaik pano, teknik ve ikonografik açıdan, Hatay bölgesi, Suriye ve Kuzey Afrika'da yapılan benzer mozaiklerle karşılaştırıldığında iki kıta arasındaki farklılıklar görebilmektedir. Avcı ve Vahşi Hayvanlar Hakimesi sıfatı ile Tanrıça Artemis, farklılıklara rağmen konu bütünlüğü açısından ortak nokta her zaman korunmuştur. Bu kapsam içerisinde Epiphaneia Antik Kenti, Roma Dönemi hamamı mozaiği M. S. IV. yüzyıl ile V. yüzyıl arasına tarihlendirilmektedir. Kentin bölgeler arasında geçiş noktasında bulunması sebebiyle, ortaya çıkarılan mozaik pano, bölgeler arasındaki etkileşimi göstermesi açısından önemli bir veridir.