5 ve 8. Sınıf Öğrencilerinin Sözel Özetleme Becerilerinin İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkçe Eğitimi (Yl) (Tezli), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL ÇAKA
Danışman: Hüseyin Özçakmak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Bu araştırmanın amacı, çeşitli değişkenler (anlaşılabilirlik, tekrar, durak, dolgu ses, akıcılık, başlık yazma, bakış açısını doğru kullanma, anlatım kipini doğru kullanma, önemli bilgiyi seçme, önemsiz bilgiyi eleme, metin dışı bilgiye yer vermeme, kısaltma, tutarlı yazma alt boyutlar; cinsiyet, sınıf düzeyi, akademik başarı, sözel özetleme hataları) açısından 5 ve 8. sınıf öğrencilerinin sözel özetleme becerilerini incelemektir. Çalışma karma araştırma yöntemi, keşfedici sıralı desen ile yürütülmüştür. Nitel verilerin elde edilmesinde öğrencilerin sözel özetleme metinleri kullanılmıştır. Öğrencilerin okudukları metni sözel olarak ifade etmesi istenmiş, sözel özetler ses kayıt ve video kayıt ile yoluyla kaydedilmiştir. Metinlerde doküman incelemesi yapılmış ve betimsel analizden yararlanılmıştır. Nicel verilerin elde edilmesinde "Sözel Özetleme Puanlama Ölçeği" kullanılmıştır. Bu ölçek Özçakmak (2015) "Özetleme Stratejileri Puanlama Ölçeği" uyarlanıp güncellenerek kullanılmıştır. Ölçekten elde edilen puanlar Excel dosyasına kaydedildikten sonra SPSS programı yardımıyla analiz edilmiştir. Akademik başarı ve sözel özetleme arasındaki farklılığa ilişkin t-testi; cinsiyet değişkeni için t-testi, sözel özetleme başarısıyla Türkçe ders notu arasındaki ilişkiyi belirlemek için Pearson Korelasyon Analizi yapılmıştır. Çalışmada uygunluk örneklemi kullanılmıştır. Çalışma grubunu Gaziantep ilinin Şahinbey ve Şehitkamil merkez ilçelerinde yer alan ortaokullarda 5. ve 8. sınıfta 2024-2025 eğitim-öğretim yılında öğrenim gören 100 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma sonucunda araştırmaya katılan öğrencilerin sözel özetleme başarılarının anlaşılabilirlik, tekrar, metin dışı bilgiye yer vermeme, bakış açısını doğru kullanma alt boyutlarında çok iyi düzeyde olduğu, önemsiz bilgiyi eleme, durak, dolgu ses, akıcılık, tutarlı yazma, kısaltma alt boyutlarında iyi düzeyde olduğu, önemli bilgiyi seçme, başlık yazma, anlatım kipini doğru kullanma alt boyutlarında vasatın altında kaldığı tespit edilmiştir. Araştırmaya katılan öğrencilerin sözel özetleme başarısında "sınıf düzeyine" göre farklılığına bakıldığında 8. sınıfların 5. sınıflara göre yüksek puan aldığı belirtilmiştir. Araştırmaya katılan öğrencilerin sözel özetleme başarısına "cinsiyete" göre bakıldığında kız öğrencilerin sözel özetleme puan ortalamaları erkek öğrencilerden yüksek çıkmıştır. Araştırmaya katılan öğrencilerin sözel özetleme başarısında "akademik başarı"ya göre farklılığına bakıldığında Türkçe notu yüksek olan öğrenciler, sözel özetleme becerisinde de yüksek performans göstermektedir. Araştırmaya dahil olan öğrencilerin sözel özetleme metinlerindeki hata unsurları (birden fazla kip kullanımı, kekeleme, uzun cümle kullanma, anlatım bozukluğu yapma, metin dışı bilgiye yer verme, yanlış telaffuz, düşük cümle kullanma, özeti kısa tutma, hızlı konuşma, dolgu sesin fazla kullanılması, belirsiz ifadelerle anlatım yapma) örneklenmiştir. ANAHTAR KELİMELER Türkçe Eğitimi, Ortaokul Öğrencileri, Özetleme, Sözel Özetleme.