Aksaray İli Şeker Pancarı (Beta vulgaris var. saccharifera L.) Ekim Alanlarında Bulunan Yabancı Ot Türlerinin Yaygınlıkları, Yoğunlukları ve Bazı Bitki Uçucu Yağlarının Allelopatik Etkilerinin Belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki Koruma (Yl) (Tezli), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALPER USLU
Danışman: İlhan Üremiş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Aksaray ilinde yetiştirilen şeker pancarı (Beta vulgaris L.) tarlalarında yabancı ot türlerinin yaygınlığı, bulunuş oranları ve bazı bitki uçucu yağlarının bölgede yaygın yabancı ot türlerinin tohumlarının çimlenmesi üzerindeki allelopatik etkileri araştırılmıştır. Yapılan sürveylerde, 16 farklı familyaya ait toplam 50 yabancı ot türü tespit edilmiştir. Bunlar arasında 13 tür çok yaygın (%>50), 12 tür yaygın (%25-49.9) ve 20 tür nadir (%<9.9) sıklıkta kaydedilmiştir. Amaranthus retroflexus, Chenopodium album, Convolvulus arvensis, Setaria viridis ve Portulaca oleracea bölgede yaygın yabancı ot türleri olarak belirlenmiştir. Amaranthus albus, A. retroflexus, Chenopodium album, Convolvulus arvensis, Echinochloa crus galli, Portulaca oleracea, Setaria viridis, Sinapis arvensis ve Solanum nigrum tohumlarının çimlenmesi üzerine dağ kekiği (Origanum syriacum L. var. bevanii (Holms) Ietswaart) (ORISY), İzmir kekiği (Origanum onites L.) (ORION), dağ kekiği ve İzmir kekiği melezi (Origanum syriacum L var. bevanii (Holms) Ietswaart X Origanum onites L.) (MELEZ), Origanum syriacum L var. bevanii (Holms) Ietswaart + Origanum onites L. uçucu yağlarının karışımı (KARIŞIM, 1:1) farklı dozlarda (%1, 2, 4, 8 ve 16 µl/petri) allelopatik etkileri in vitro koşullarda belirlenmiştir. Test edilen uçucu yağlar, yabancı ot tohumlarının çimlenmesini değişen oranlarda engellemiştir. Uçucu yağlar, en düşük dozda uygulandıklarında (1 µl/petri) yabancı ot tohumlarının çimlenmesini %60'ın üzerinde engellemiş, uygulama dozunun artmasıyla çimlenmenin engellenme oranları yükselmiştir. Uçucu yağların 8 ve 16 µl/petri dozlarında tohum çimlenmesini engelleme oranları %90-100 seviyesinde gerçekleşmiştir. Uçucu yağların test edildikleri yabancı ot tohumlarının çimlenmeleri üzerindeki allelopatik etkileri, hem aynı uçucu yağın farklı dozları arasında hem de aynı dozda uygulanan farklı uçucu yağlar arasında önemli farklılıklar göstermiştir. Bu çalışma ile bölgesel düzeyde şeker pancarı tarlalarındaki yabancı ot popülasyonlarının mevcut durumu belirlenmiş ve bitkisel kaynaklı çevre dostu mücadele yöntemlerinin etkinliği ortaya konmuştur. Gelecek çalışmalarda uçucu yağların tarla koşullarında yabancı otlara karşı herbisit olarak uygulanabilirliği, farklı türler üzerindeki uzun vadeli etkileri ve ekonomik analizleri değerlendirilmelidir.