Kanyaşın [Sorghum halepense (L.) Pers. ] Marmara Bölgesindeki yaygınlığı, yoğunluğu, biyolojisi ve alternatif mücadele olanaklarının belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki Koruma (Yl) (Tezli), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞE YAZLIK

Danışman: İlhan Üremiş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında kanyaşın bölgesel durumu, izlenebilirliği, Marmara Bölgesinde yapılan uygulamalar da dikkate alınarak zarar seviyeleri ve yoğunluğu, biyoloji çalışmaları, alternatif mücadele olanakları, ototoksitesi, rekabet yeteneğine etki eden bazı faktörlere ait özellikleri belirlenmiştir. Surveylerde 2623 nokta da sayımlar yapılmış ve 167 alan GPS ile işaretlenerek kanyaş'ın izlenebilirliliğini sağlayacak bir harita oluşturulmuştur. Kanyaş yoğunluğunun; m2'de 13.40 – 30.12 rastlama sıklığının ise % 34.20 – 100 arasında olduğu tespit edilmiştir. Kanyaş'ın tohumlarında var olan dormansi'nin kırılmasında en iyi sonuç % 64.80 çimlenme oranıyla 75 s H2SO4 uygulamasından elde edilmiştir. Kanyaş tohum ve rizomlarının minimum, optimum ve maksimum çimlenme sıcaklıkları benzerlik göstermiştir ve sırasıyla; 15 0C, 25-30 0C ve 40 0C olarak belirlenmiştir. Tohumlarda en iyi çıkışın 10 cm derinlikte % 25.0 oranında, rizomlarda en yüksek sürgün verme yüzdesinin ise 5 cm toprak derinliğinde % 60.0 oranında olduğu belirlenmiştir. Kanyaş'dan elde edilen Sorgaab'ın ototoksik etkisi incelenmiş ve kanyaş kuru ağırlığının etki oranı (% 60.0) dikkate alındığında Sorgaab % 4 doz uygulamasının en iyi sonucu verdiği belirlenmiştir. Kanyaşa karşı çıkış öncesi veya çıkış sonrası dönemde uygulanan biberiye uçucu yağı 16 µl/38.465 cm2 de kanyaş kuru ağırlığını sırasıyla % 41.0 ve % 48.0 oranında etkilemiştir. Sorgoleone seviyesi Hindistan'a ait tohumlar da 38.43 µg/10 fide, Sırbistan'a ait tohumlar da 41.71 µg/10 fide ve Türkiye'ye ait tohumlar da 18.34 µg/10 fide olarak belirlenmiştir. Kanyaş bulunan alanlardan alınan toprak örneklerinde organik madde ve yarayışlı fosfor içeriğinin kanyaş bulunmayan alanlara göre daha fazla, kalsiyum ve potasyum miktarının ise daha düşük oranda olduğu, kanyaşın bulunduğu toprakların pH aralığının ise 6.25-7.80 arasında değiştiği belirlenmiştir. Kanyaş bulunan alanlarda 36 farklı bitki türü, kanyaş bulunmayan alanlarda ise 69 farklı bitki türü tespit edilmiştir. Bromus japonicus, Festuca ovina, Festuca rubra var. rubra ve Salvia fructicosa bitkilerin tamamının kanyaş ile yüksek rekabet içerisinde olduğu ve bitkilerden birinin diğerine bariz bir üstünlüğünün olmadığı ve kanyaş rizosfer toprağında CO2 salınışının düşük olduğu tespit edilmiştir.