Es-Seyyid Muhammed bin ali bin Zeynelabidin Terceme-i Risale-i Sudan adlı eserin transkripsiyonu ve sadeleştirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ ÖNER TAÇ
Danışman: HAYDAR ÇORUH
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tunuslu müellif Muhammed b. Zeynel Abidin'in yazmış olduğu bu eserde Sudan'ın gelenek, görenek ve adetleri üzerine yazılmış ve devrini iyi derecede anlatmış görünmektedir. Müellif, Sudan'ın özellikle Darfur ve Kerdefan bölgelerinin yanısıra Arabistan'ın Hicaz bölgesine de gidip geldiği anlaşılmaktadır. Eser Sudan'ın Funj hanedanlığı dönemini tasvir etmekte olup, müellifin amacı fıkıh ve Kur'an üzerine olan ilmini geliştirmek idi. Ancak Sudan'da bu ilimleri bulamayınca ülkesine dönmek yerine seyahati sırasında yaşadığı hadiseleri not almaya ve ülkesine dönünce de bu hadiseleri bir yıllık bir zaman zarfında ele aldığı görülmektedir. Sudan'da kaldığı dönem içerisinde dokuz ay boyunca Müslüman ahaliyle iyi ilişkiler kurarak sahip olduğu islami bilgilerini paylaştığı gibi, bu ülkenin ileri gelen hanedanı ile de iyi ilişkiler kurarak, onların hizmetine girmeyi ve yapmış olduğu hizmetler sayesinde hayatının buradaki kısmını idame ettirmeyi başarmıştır. Müellif, Sudan halkının her tür eğitim ve kültürünü öğrenmek için İbrahim el-Es'ardi adlı şahıstan yardım almıştır. İbrahim ona bölge halkının öncelikle her tür mantık ve münazara gibi ilimlerini öğrenmesini teklif etmiştir. Daha sonra da bölgenin meliki ile tanıştırmıştır. Kerdefan Meliki, müellifi kendi himayesine alarak ondan bildiklerini halkına öğretmesini istemiştir. Karşılığında bol ihsanlarda bulunmak ve istediği güzel cariyelerden ihsan etmek vaadinde bulunmuştur. Müellifin Sudan'daki ikameti ona verilen bir cariyenin ölümü sebebiyle uzun sürmemiştir. Müellif bu hadiseden etkilenmiş olduğundan eğitim konusundaki işlenrini yarıda kesmek istediğini Melike bildirmiş, Melik'in bütün çabalarına rağmen bu müellif kararından dönmemiştir. Kısa bir süre sonra Melik'in ölümü ve yerine geçen kardeşi Melik Muhammed Halim ile üç yıl daha çalıştıktan sonra ayrılarak Fizan'a oradan da Mısır'a gitmiştir. Müellif, bu eseri yazmasındaki sebebini kendisinden sonra Sudan'a bir daha kimsenin gitmeyeceğini düşünmesiden dolayı kaleme almıştır.