8. sınıf öğrencilerinin temel astronomi kavramlarına yönelik kavramsal anlama düzeylerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilgisi Eğitimi (Yl), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİHAT KARAAKIN
Danışman: Serpil Kalaycı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu araştırmanın amacı, 8. sınıf ortaokul öğrencilerinin bazı temel astronomi kavramlarına yönelik kavramsal anlama düzeylerini ve bu kavramlara ilişkin algılarını kapsamlı bir biçimde incelemektir. Astronomi, öğrencilerin evreni, gök cisimlerini ve bu cisimler arasındaki ilişkileri anlamlandırmalarına katkı sağlayan, aynı zamanda bilimsel düşünme, sorgulama ve analitik becerilerin gelişimini destekleyen disiplinler arası bir bilim dalıdır. Ancak öğrencilerin, özellikle soyut ve gözlemlenmesi güç olan astronomi konularında çeşitli kavram yanılgılarına sahip oldukları alanyazında sıklıkla vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, öğrencilerin sahip oldukları kavram yanılgılarını ve bilişsel yapılarını ortaya koymak hem öğretim sürecine hem de eğitim politikalarına yön vermesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu araştırmada, ortaokul öğrencilerinin astronomi kavramlarına yönelik kavramsal anlama düzeylerini ve bu kavramlara ilişkin bilişsel yapılarını belirlemek amacıyla karma araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, 2021–2022 eğitim-öğretim yılında Hatay il merkezindeki bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 8. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Öğrencilerin astronomi kavramlarına yönelik kavramsal anlama düzeylerini ve varsa kavram yanılgılarını ortaya çıkarmak amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen Astronomi Kavramsal Anlama Soruları (AKAS) uygulanmıştır. AKAS, açık uçlu 25 sorudan oluşmakta olup, Millî Eğitim Bakanlığı Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı'nda 5., 6., 7. ve 8. sınıf seviyelerinde yer alan astronomi konularına ait kazanımlar doğrultusunda hazırlanmıştır. Her bir soru, belirtke tablosu aracılığıyla ilgili kazanım ve bilişsel düzeylerle eşleştirilmiş, Bloom Taksonomisi temel alınarak sınıflandırılmıştır. Öğrencilerin belirli astronomi kavramlarına yönelik algılarını incelemek amacıyla da Astronomi Kelime İlişkilendirme Soruları (AKİS) geliştirilmiştir. Bu testte öğrencilere "güneş", "dünya", "ay", "yıldız", "evren" ve "göktaşı" kavramları sunulmuş; her bir kavram için ilişkili buldukları en fazla üç kavramı yazmaları istenmiştir. Bulgular, öğrencilerin kavramsal anlama düzeylerinin genellikle orta ve düşük seviyelerde yoğunlaştığını ortaya koymuştur. Öğrencilerin önemli bir kısmı, temel astronomi kavramlarını yalnızca yüzeysel ve parçalı bilgilerle açıklayabilmiş; kavramlar arasında bağlantı kurma ve bilimsel yorum yapma noktasında yetersiz kalmıştır. Buna karşılık, sınırlı bir öğrenci grubunun kavramları bilimsel açıdan doğru ve tutarlı şekilde açıkladığı, hatta bazı durumlarda beklenenden daha üst düzey anlama becerisi sergilediği belirlenmiştir. Sonuç olarak, öğrencilerin temel astronomi kavramlarını tam öğrenemedikleri ve bazı kavram yanılgılarına sahip oldukları görülmüştür. Araştırma bulguları, fen bilimleri öğretiminde astronomi konularının daha somut, materyallerle desteklenmesi gerektiğini göstermektedir.