Türk milliyetçiliğinin tarihsel gelişimi: Milliyetçilik kuramları açısından bir inceleme

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SELAHATTİN ÖZBERK

Danışman: NİZAM ÖNEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Etnik/milli kimlik ve milliyetçilik, sosyal bilimcilerin üzerinde en çok tartıştığı ve en az uzlaştığı kavramlar arasındadır. Etnik/milli kimliklerin ve bunlara olan aidiyet duygusunun kökleri çok gerilere kadar götürülebilse de millet ve milliyetçilik modern olgulardır. Çalışmanın amacı, Türk milliyetçiliğinin farklı görünümlerini, Batı'da hâkim olan milliyetçilik kuramları açısından değerlendirmektir. Dolayısıyla çalışmada ana yöntem olarak tarihsel karşılaştırma yöntemi kullanılmıştır. Bir etnik/milli kimlik olarak Türk kimliğinin ortaya çıkması çok gerilere kadar gitmektedir. Türk milliyetçiliği Türk kimliğine göre daha modern bir olgudur ve hem Batı'nın etkisiyle hem de Batı'ya tepki olarak 19. yüzyılın ortalarında ortaya çıkmıştır. Türk milliyetçiliği düşüncesi, İmparatorluk bünyesindeki Gayrimüslim unsurlar ayrılana kadar Osmanlıcılık, Türk olmayan Müslüman unsurlar ayrılana kadar İslamcılık, bunlar da ayrıldıktan veya ayrılacakları anlaşıldıktıktan sonra, Osmanlı sınırları dışında kalan Türkleri de kapsayacak şekilde Türkçülük olarak savunulmuştur. Nihayet Anadolu'da bağımsız bir ulus-devlet kurulunca Misak-ı Milli sınırlarının içinde homojen ve yerleşik bir modern Türk kimliği oluşturmayı amaç edinen Türkiyeciliğe dönüşmüştür. Türk milletinin özellikleri ve sahip olduğu özgün tecrübe, diğer milletlerin hatta onların bir grubunun milliyetçiliklerini açıklamak için geliştirilen kuramların tek başlarına Türk milliyetçiliğinin bütün versiyonlarını açıklamakta yetersiz kaldığını göstermektedir. Bu açıdan, Türk milliyetçiliğinin farklı versiyonlarını ancak farklı Batılı kuramlarla açıklamak mümkündür. Türk milliyetçiliğinin versiyonları arasında rekabet ilişkisi değil ikame ilişkisi vardır. Birbirlerine dönüşümü sağlayan etken muhafazakârlıktır. Hangisinin öne çıkarılacağını belirleyen Türk milletinin reel politiğidir.