İç Anadolu'da entansif olarak yetiştirilen Akkaraman koyunlarından laktasyon süresince elde edilen sütlerin insan beslenme ihtiyaçlarını karşılama düzeyleri

İREM KARAASLAN

İç Anadolu'da entansif olarak yetiştirilen Akkaraman koyunlarından laktasyon süresince elde edilen sütlerin insan beslenme ihtiyaçlarını karşılama düzeyleri

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, GIDA MÜHENDİSLİĞİ (YL) (TEZLİ), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İREM KARAASLAN

Danışman: MUSTAFA TUĞRUL MASATCIOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tez, Akkaraman koyun ırkının laktasyonun farklı dönemlerinde (erken, orta ve geç), iki farklı yaş grubunda (≤4 ve ≥5 yaş) ve doğum şeklinde (tekiz ve çoğul) süt kalitesi, mineral madde düzeyi ve yağ asidi kompozisyonunun ortaya konulması ve süt ürünleri teknolojisinde kullanılabilme olanakları ile ilişkilendirilmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışmaya 52 baş koyun dâhil edilerek yaş (≤4 yaş (n=20) ve ≥5 yaş (n=32)) ve doğum şekline (tekiz (n=22) ve çoğul (n=30)) göre gruplandırılmıştır. Doğumlardan sonra 7±1 gün (erken laktasyon dönemi), 45-50. gün (orta laktasyon dönemi) ve 95-100. gün (geç laktasyon dönemi) olacak şekilde laktasyon boyunca toplam üç kez süt örneği alınmıştır. Laktasyonun erken, orta ve geç dönemlerinde sırasıyla pH: 6,77; 6,65 ve 6,63 (P<0,001), Somatik hücre sayısı (SCC): 207,34x103 ml-1; 157,26x103 ml-1 ve 150,65x103 ml-1 (P<001), yağ: %9,85; 5,36 ve 4,28 (P<0,001), yağsız kuru madde (YKM): %10,24; 10,89 ve 11,62 (P<0,001) ve malondialdehit (MDA): 17,73 nmol/ml; 26,38 nmol/ml ve 33,61 nmol/ml (P<0,001) olarak tespit edilmiştir. Bu hali ile laktasyon dönemi süt kalite parametreleri üzerinde etkili olmuştur. Sütteki mineral madde ve ağır metaller üzerinde laktasyon dönemi etkili olmuştur. P, Mg, K, Al, Cr, Fe, Ni ve Ca için en yüksek değerler laktasyonun orta döneminde elde edilmiştir (P<0,01; P<0,001). Cu düzeyi laktasyon ile birlikte azalırken (P<0,05), As, Se ve Pb düzeyleri artmıştır (P<0,01; P<0,001). Laktasyon dönemi hemen tüm yağ asitleri üzerinde etkili olmuştur (P<0,05; P<0,01; P<0,001). Yağ asitlerinden elde edilen indeks değerlerden PUFA oranı (%2,94; 3,02 ve 3,43) (P<0,01), n3 oranı (%0,73; 0,88 ve 1,38) (P<0,001) ve NV (1,15; 1,05 ve 1,43) (P<0,01) laktasyon ilerledikçe artmış, n6/n3 oranı (3,09; 3,04 ve 1,49), AI değeri (3,04; 2,72 ve 2,66) ve TI değeri (2,68; 2,44 ve 2,27) azalmıştır. Akkaraman koyunlarından laktasyonun geç dönemlerinde elde edilen sütlerin insan beslenmesi ve gıda teknolojisinde kullanım bakımından daha iyi değerlere sahip olduğunu söylemek mümkündür. Diğer taraftan yaş ve doğum şeklinin sütün bileşiminde ve kalite kriterlerinde önemli bir değişikliğe sebep olmadığı tespit edilmiştir.