Buğdaydan elde edilen biyolojik mücadele etmeni bakterilerin fusarium culmorum ve fusarium pseudograminearum'a karşı in vitro antifungal etkinliklerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİTKİ KORUMA (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKŞEN KAAN YÜKSEL
Danışman: Emine Mine Soylu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyada ve ülkemizde kültür bitkileri arasında ekiliş alanı ve üretim miktarı bakımından ilk sırada buğday yer almaktadır. Toprak kökenli fungal hastalıklar dünya genelinde olduğu kadar ülkemizde yetiştirilen buğday alanlarında da en fazla verim kaybına neden olan biyotik faktörlerdir. Fusarium culmorum ve Fusarium pseudograminearum tahıllarda kök/kökboğazı çürüklüğü ve başak yanıklığı hastalıklarına neden olan toprak kökenli fungal hastalık etmenleridir. Hastalık etmenlerine karşı fungisitlerin düşük etkinliği, çevreye olan olumsuz etkileri ve kullanılan fungisitlere karşı hastalık etmenlerinin dayanıklılık geliştirmesi son yıllarda bilim insanlarını bitki hastalıkları ile kimyasal pestisitlere alternatif güvenilir mücadele yöntemlerinin araştırmasına yönlendirmiştir. Bitkilerde sorun olan fungal ve bakteriyel kökenli hastalıklarla kimyasal mücadeleye alternatif yollardan biride sağlıklı bitki ve topraklardan elde edilen antagonist ve/veya bitki gelişimini teşvik eden bakteriyel biyokontrol etmenlerinin (PGPB) kullanıldığı biyolojik mücadeledir. Bu çalışmada, sağlıklı buğday bitkilerinden elde edilen endofit ve epifit bakteriyel izolatların izolasyonu, tanılanması ve buğdaylarda sorun olan fungal hastalık etmenlerinden Fusarium culmorum ve Fusarium pseudograminearum'a karşı in vitro biyokontrol etkinlikleri, bitki gelişimini teşvik etmede ve antagonistik etkinlikte rol oynayan olası etki mekanizmalarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Sağlıklı bitkilerin toprak altı ve üstü bölgelerinden elde edilen toplam 48 izolat arasından seçilen 32 aday bakteri izolatı MALDI-TOF MS ile tanılanmış olup fungal etmenlere karşı antagonistik etkinlikleri karakterize edilmiştir. İkili kültür testlerinde bakteriyel izolatlardan Pseudomonas aeruginosa Y3, Paenibacillus polymyxa Y6, Bacillus amyloliquefaciens ssp. plantarum GK7 ve Pseudomonas chlororaphis S6 izolatları Fusarium culmorum'un misel gelişimini %74.44-62.78 oranlarında; Fusarium pseudograminearum'un misel gelişimini %77.78-61.67 oranlarında engellemek suretiyle güçlü in vitro antagonistik etkinlik göstermişlerdir. Test edilen bakteri izolatları IAA, siderofore, proteaz, HCN, amonyak üretimi ve fosfor çözme bakımından istatistiksel olarak önemli farklılıklar göstermiştir. In vitro etkinliklerine göre seçilmiş 16 bakteri izolatın, 14 tanesi siderofor, 10 tanesi proteaz, 16 tanesi amonyak, 2 tanesi ise HCN üretiminde pozitif olarak kayıt edilmiştir. Yüksek düzeyde antagonist etkinlik gösteren bakteri izolatları tarafından sentezlenen siderofor, proteaz ve amonyak birikiminin fungal etmenlerin misel gelişiminin engellenmesinde (antagonizm) rol oynayan olası etki mekanizmaları olabileceğini göstermiştir. Test edilen 16 bakteri izolatının farklı miktarlarda IAA ürettiği, 5 izolatın ise bağlı fosforu çözebilme yeteneğinde olduğu belirlenmiştir. İzolatlar arasında Alcaligenes faecalis Y5 ve Enterobacter cloacae Y1 en fazla IAA üreten, Pseudomonas aeruginosa Y3, Enterobacter cloacae Y1 ve Pseudomonas chlororaphis S6 ise en fazla fosforu çözen bakteri izolatları olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak güçlü antagonistik (siderofor, proteaz, amonyak üretimi) ve PGP (IAA ve fosfor çözme) etkinliği gösteren, özellikle Bacillus spp. ve Pseudomonas spp. ait izolatların buğdaylarda Fusarium culmorum ve Fusarium pseudogreminearum'un sebep olduğu kök ve kök boğazı çürüklüğü hastalıklarına karşı biyolojik mücadelede biyokontrol etmeni olarak kullanılma potansiyeline sahip olduğu belirlenmiştir.