Farklı bitki uçucu yağ ve ısothıocyanate'ların domates fungal hastalık etmeni Neoscytalidium dimidiatum'a karşı in vitro koşullarda antifungal etkilerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİTKİ KORUMA (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FİRDEVS DEMİRKOL
Danışman: SONER SOYLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Domates [Solanum lycopersicum L.], Türkiye'de en çok tüketilen sebzelerin başında gelmektedir. Bu çalışmada, Lamiaceae, Lauraceae ve Apiaceae bitki familyasına ait 13 farklı bitki türünden elde edilen uçucu yağların kimyasal bileşenleri, uçucu yağlar ile farklı isothiocyanate (ITC) bileşiklerinin domateste sorun fungal hastalık etmeni Neoscytalidium dimidiatum'un in vitro koşullarda misel gelişiminin engellenmesi üzerine olan etkileri belirlenmiştir. GC-MS analizler sonucunda, carvacrol bileşeni Thymbra spicata var. spicata (Tss), Origanum syriacum (Os), Origanum onites (Oo), thymol bileşeni Thymus serpyllum (Tsr), terpinen-4-ol bileşeni Origanum majorana (Om), eucalyptol bileşeni Eucalytus camadulensis (Ec), Laurus nobilis (Ln) ve Rosmarinus officinalis (Ro), trans-caryophyllene bileşeni Salvia officinalis (So), trans-anethole bileşeni Foeniculum vulgare (Fv), α-pinene bileşeni Juniperus communis (Jc), linalyl acetate bileşeni Lavandula intermedia (Li), limonene bileşeni ise Lippia citridora (Lc) uçucu yağlarının ana bileşenleri olarak belirlenmiştir. Test edilen uygulamalar arasında Tss, Os, Oo, Lc ve Fv uçucu yağları 1.0-4.0 µl/petri dozlarında fungal etmenin misel gelişimini %100 engellemek suretiyle en yüksek antifungal etkinlik gösteren uçucu yağlar olarak belirlenmiştir. Ln ve Jc uçucu yağları diğer yağlara kıyasla nispeten düşük antifungal etkinlik göstermiştir (50 > µl/petri dozlarında). Test edilen ITC'lerin tamamı [methyl (MITC), allyl (AITC), ethyl (EITC) ve phenyl ethyl (PEITC) ITC] düşük dozlarda fungal etmenin gelişimini tamamen engellemiştir. ITC'ler arasında en yüksek antifungal etkinlik 10.0 µl/petri dozunda MITC tarafından gösterilmiş olup, bunu sırasıyla AITC (14.0 µl/petri), EITC (20.0 µl/petri) ve PEITC (24.0 µl/petri) uygulamaları takip etmiştir. Uçucu yağların minimum fungisidal engelleme dozlarına maruz bırakılmış fungus hiflerindeki morfolojik değişiklikler ışık mikroskopu ile belirlenmiştir. Yapılan ışık mikroskop gözlemlerinde, T.spicata var. spicata, F. vulgare ve L. citridora uçucu yağlarının fungisidal dozlarına maruz bırakılan fungal hiflerinde boğumlaşma, şişme, sitoplazmik koagülasyon, hücre içeriğinin dışarı boşalması ve hiflerde erime şeklinde karakterize edilen morfolojik deformasyonlar tespit edilmiştir. Sonuç olarak, bitki uçucu yağları ve ITC bileşkilerinin Neoscytalidium dimidiatum'a karşı yüksek düzeyde antifungal etkinlik gösterdiği ilk kez bu çalışma ile ortya konulmuştur. Elde edilen sonuçlar uçucu yağlar ve ITC'lerin hastalık etmenine karşı antifungal biyofungisit olarak kullanılma potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir.