Bazı makarnalık buğday genotiplerinde tuz toleransının belirlenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TARLA BİTKİLERİ (YL) (TEZLİ), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP ASAL

Danışman: MEHMET ATAK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, yerel genotip ve bazı makarnalık buğday çeşitlerinin tuz stresine karşı tepkilerinin ve çimlenme aşamasında tuza tolerans düzeylerinin kullanılan indeksler yardımıyla belirlenmesi amaçlanmıştır. Deneme, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi laboratuvarlarında, 2020 yılında yürütülmüştür. Bağacak, Devedişi, Havrani, Menceki, Sorgül yerel makarnalık buğday çeşitleri ile Burgos, Fırat-93, M2-4, Sena, Sürmeli, Svevo, Zühre tescilli makarnalık buğday çeşitleri materyal olarak kullanılmıştır. Tuz stresi için beş farklı (saf su, 80 mM, 160 mM, 200 mM, ve 240 mM ) NaCl dozu uygulanmıştır. Deneme, tesadüf blokları deneme deseninde faktöriyel düzende (2 faktörlü) ve 4 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Deneme sonucunda; çimlenme aşamasında farklı tuz dozlarının uygulandığı makarnalık buğday genotiplerinde; genotipler, tuz dozları ve genotip x tuz dozları interaksiyonları incelenen özellikler yönüyle genel olarak önemli bulunmuştur. Çalışmada ele alınan özellikler yönüyle artan tuz dozları ortalama çimlenme zamanı dışındaki özelliklerde azalan ortalama değerlere neden olmuştur. Genotipler, çimlenme aşamasında incelenen özellikler bakımından artan stres koşullarında azalış yönünde varyasyon göstermişlerdir. TDİ ve OPİ indeksleri buğday genotiplerinin tuz stresine dayanıklılık yönüyle benzer şekilde gruplanmasına neden olmuştur. Çimlenme aşamasında tuz stresine dayanıklı olarak belirlenen genotipler (Fırat-93 ve Menceki) ileriki aşamalarda tarla şartlarında tuza dayanıklılık çalışmalarında ve tuza dayanıklı yeni çeşitlerin ıslah edilmesi amacıyla melezleme çalışmalarında kullanılması önerilebilir.