Sanal asistan kullanım alışkanlığında algılanan antropomorfizm, algılanan haz, algılanan zekâ ile duygusal ve bilişsel güvenin rolüdoktora tezi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, İŞLETME (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH MEHMET KIYAK
Danışman: Sonyel Oflazoğlu Dora
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sanal asistanların akıllı telefonlarla birlikte tüketicilerin önemli bir kısmının hayatında kapladığı alan büyük bir hızla artmaktadır. Akıllı telefonlar aracılığıyla gerçekleştirilecek eylemlerin tamamının sesli komutlarla hızlandırılmasının yolunu açan farklı işletim sistemlerinde yer alan birden fazla sanal asistanın isminden bahsetmek mümkündür. Farklı sanal asistanlar; insan biçimliliğinin gerçekçi formu, zekâ ve haz kaynağı olma rolleriyle teknolojinin pek çok alanda yarattığı değişim ivmesinden muaf olmamaları itibariyle ortaklaşmaktadır. İlgili değişim dalgasının sonuçları birden fazla değişken yoluyla tüketicilerin sanal asistan kullanım alışkanlığı üzerinde etkili olmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı sanal asistan kullanım alışkanlığı ile algılanan antropomorfizm, algılanan zekâ, algılanan haz ilişkisini incelemektir. Ayrıca algılanan antropomorfizm ve algılanan zekâ ile sanal asistan kullanım alışkanlığı ilişkisinde duygusal ve bilişsel güvenin aracılık rolü sınanmaktadır. Değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek için oluşturulan araştırma modelini test etmek için Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) uygulanmıştır. Aracılık ilişkisini test etmek için Hayes Process eklentisinden de yararlanılmıştır. Çalışma kapsamında veriler, 18 – 25 yaş aralığında Türkiye'de ikamet eden 598 tüketiciden çevrimiçi anket yoluyla toplanmıştır. Amaçlı örnekleme türü olan ölçüt örnekleme kullanılan bu çalışmada araştırma sonuçlarının genellenebilirliği kısıtlıdır. Elde edilen bulgulara göre; algılanan haz ve algılanan zekâ arttıkça sanal asistan kullanım alışkanlığının arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Duygusal ve bilişsel güven, algılanan zekâ ile sanal asistan kullanım alışkanlığı arasında kısmi aracılık rolüne sahiptir. Aracılık etkisi iki farklı yöntem kullanılarak test edilmiş ve doğrulanmıştır. Ayrıca t testi ve Anova analizi ile demografik değişkenlerin rolü göz ardı edilmemiştir. Çalışma sanal asistan kullanım alışkanlığını merkeze alması nedeniyle yeni nesil teknolojilerde tüketici davranışına odaklanarak özgün bir nitelik taşımayı hedeflemektedir.