Âşık Şevki Halıcı'dan derlenen halk hikâyelerinde toplumsal cinsiyet rolleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET HAKKI BAL
Danışman: GÖNÜL REYHANOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Halk hikâyeleri, içinde oluştuğu toplumun düşünce yapısı, gelenek ve göreneği, yaşantısı ve kültürü ile ilgili çok önemli veriler vermektedir. Bu sebeple üretildiği toplumun temel dinamiklerini, sosyolojik yapısını anlamak ve incelemek için halk hikâyeleri önemli edebî kaynaklardandır. Toplumsal cinsiyet kavramının edebî eserlerde incelenmesi genel itibariyle kadın üzerinden şekillenmiştir. Erkek ve erkeklik biçimleri ise yavaş yavaş araştırma konusu hâline gelmektedir. Ancak kadın ve erkeğin toplumsal cinsiyet rolleri birbirini etkilemekte ve birbirinden bağımsız düşünülememektedir. Ayrıca anlatılarda kullanılan dil de toplumsal cinsiyetle ilgili ipuçları vermektedir. Bu sebeple biz de çalışmamızda kadın ve erkeğin toplumsal cinsiyet rollerini beraber ele alıp incelemeyi daha yararlı bulduk. Bunu da âşıklık geleneği üzerinden halk hikâyeleri bağlamında değerlendirmeyi tercih ettik. Halk hikâyeleri toplumun düşünce ve kültür yapısını vermesi bakımından toplumsal cinsiyet araştırmaları için çok önemli eserlerdir. Çalışmada Âşık Şevki Halıcı'dan derlenen hikâyeler toplumsal cinsiyet bağlamında ele alınmıştır. Hikâyelerde anlatılan zaman ve mekânın özellikleri de göz önünde bulundurulduğunda halk hikâyelerine yansıyan kadın ve erkek profilleri toplumsal cinsiyet rolleriyle incelemeye tabi tutulmuş, hikâyelerde kullanılan dil açısından da toplumsal cinsiyet sorgulaması yapılmıştır. Bu tez kapsamında Âşık Şevki Halıcı'dan derlenen halk hikâyelerinde kadın ve erkeklerin toplum içinde kadın ve erkeklere biçilen toplumsal cinsiyet rollerinin nasıl ele alındığının ortaya çıkarılması, hikâyelerde kullanılan dilin toplumsal cinsiyet bağlamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Sonuç olarak geleneksel anlatı türleri içinde önemli bir yere sahip olan halk hikâyeleri özelinde toplumsal cinsiyet incelemelerinde öne çıkan unsur, hikâyelerde ataerkil izleriyle kadın çoğu zaman ikinci plana itilmiştir. Anlatılarda ataerkil düşünce yapısının izleri ön plandadır. Kadın da ataerkil düzenin devamına çoğu zaman toplumun da öğretileriyle bilerek veya bilmeyerek destek olmuştur. Kadınlar, özellikle sevgili olarak peşinde koşulan bir varlık olsa da bu durumda da kadının cinsel bir nesne olarak görülmesi ön plana çıkmaktadır. Anlatılarda kullanılan dil de kadının erkek karşısında ikinci plana itildiğini, kadının erkeğe bağımlı bir yapıda olduğunu ifade etmiştir. Anahtar Kelimeler: Âşık Şevki Halıcı, Halk Hikâyesi, erkeklik- erillik, kadın, feminizm, toplumsal cinsiyet.