Hatay, Amasya ve Tokat illerinde yetişen soğan bitkisinde (Allıum cepa L.) görülen alternarıa, aspergıllus, fusarıum ve penıcıllıum cinsine ait hastalık etmenlerinin morfolojik, patojenik ve moleküler karakterizasyonu

MERVE KARA

Hatay, Amasya ve Tokat illerinde yetişen soğan bitkisinde (Allıum cepa L.) görülen alternarıa, aspergıllus, fusarıum ve penıcıllıum cinsine ait hastalık etmenlerinin morfolojik, patojenik ve moleküler karakterizasyonu

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİTKİ KORUMA (YL) (TEZLİ), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERVE KARA

Danışman: EMİNE MİNE SOYLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Soğan, ülkemizde olduğu kadar dünya genelinde en fazla yetiştiriciliği yapılan sebzelerden birisidir. Hatay, Amasya ve Tokat illerindeki soğan yetiştiriciliği yapılan alanlarda Alternaria, Aspergillus, Fusarium ve Penicillium cinslerine ait hastalık etmenleri ve aralarındaki genetik varyasyonunu belirlemek amacı ile 2017 ve 2018 yıllarında 217 tarlada hastalık sörveyleri yapılmıştır. Yapılan sörveyler sonucunda 142 tarladaki bitkilerin kök, yumru, yaprak ve çiçeklerinde hastalık belirtileri saptanmıştır. En yüksek hastalık düzeyi, 61 tarla ile Hatay'da belirlenirken, bunu 43 ile Amasya ve 38 tarla ile Tokat illeri izlemiştir. İllere göre hastalık yaygınlığı (%) incelendiğinde, en yüksek yaygınlık düzeyinin %76.3 ile Hatay'da, en düşük yaygınlık oranının ise %53.8 ile Amasya'da olduğu tespit edilmiştir. Morfolojik ve MALDI TOF MS analizler sonucunda elde edilen ve teşhisi yapılan toplam 435 fungal izolatın, Fusarium (%61.8), Alternaria (%18.4), Aspergillus (%13.8), ve Penicillium (%6.0) cinsine ait türler olduğu belirlenmiştir. Kesik yaprak veya yumruya agar disk inokulasyonu testleri sonucunda izolatların %93.2'sinin patojen olduğu gözlenmiştir. Tohum kaplama uygulamasında en yüksek hastalık gelişimi, Fusarium proliferatum'un OBHA939, OLHA1, OBAM922, OLAM467 ve OLHA462 izolatlarında kayıt edilirken, en düşük hastalık gelişimi Alternaria tenuissima OLTO13, A. alternata OFAM763, Penicillium glabrum OBHA683 ve OLAM840 izolatlarında belirlenmiştir. Kök daldırma uygulaması sonucunda, F. oxysporum f.sp. cepae OLTO932 ve F. oxysporum OBHA459 izolatların virülensliğinin yüksek, A. tenuissima OLTO13, A. tenuissima OLHA587, A. niger ORTO514, A. niger OLTO41 ve P. glabrum OLAM840 izolatların ise düşük olduğu gözlenmiştir. Yumruya spor enjeksiyonunda en yüksek hastalık oluşumu A. niger OBHA41 izolatında tespit edilirken, en düşük hastalık gelişimi A. tenuissima OLTO13 ve OLHA587 izolatlarında kaydedilmiştir. Yaprağa inokulasyon yönteminde en virülent izolat F. proliferatum OLTO5 olurken, en düşük virülent izolatın A. niger OLHA146 olduğu tespit edilmiştir. Patojen fungal izolatların moleküler karakterizasyonu sonucunda; Alternaria cinsine ait izolatların %75'nin A. alternata, %25'nin ise A. tenuissima; Aspergillus cinsine ait izolatların tamamı A. niger; Fusarium cinsine ait izolatların %11.5'i F. acuminatum, %3.9'u F. chlamydosporum, %7.7'si F. equiseti, %26.9'u F. oxysporum ve %50'si F. proliferatum; Penicillium cinsine ait izolatların %85'i P. glabrum, %15.0'i ise P. aurantiogriseum olarak tanımlanmıştır. Mevcut çalışma kapsamında elde edilen A. tenuissima, F. chlamydosporum, P. aurantiogriseum ve P. glabrum türlerinin ülkemizde yetiştirilen soğanlarda patojen olarak varlığı ilk kez bu çalışma ile ortaya konulmuştur. P. aurantiogriseum ve P. glabrum, soğan yumrularında ciddi kayıplara sebep olması nedeniyle ekonomik öneme sahip fungal patojenler olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, soğan hastalıkları ve mücadelesi konularında tarla ve depo koşullarında gelecekte yapılacak çalışmalara katkıda bulunacaktır.