Pamuk (Gossypium hirsutum L.) melez kombinasyonlarında uyum yeteneği ve melez gücünün belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TARLA BİTKİLERİ (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİKE ÇAVUŞOĞLU
Danışman: YAŞAR AKIŞCAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Islah programlarında kombinasyonların uyum yeteneğinin belirlenmesi önemli bir konudur. Bu çalışmada, Gossypium hirsutum L. türü içinde yer alan farklı özelliklere sahip 4 pamuk genotipi (Carisma, BA-525, PG-300 ve Dorina) ve bu genotiplerin 2014 yılında yarım diallel melez yöntemi uyarınca melezlenmesi ile oluşturulan F1 melez kombinasyonları kullanılmıştır. Deneme Amik ovası koşullarında, 4 pamuk genotipi ve genotiplerin melezlenmesi ile oluşan 6 F1 melez kombinasyonları Tesadüf Blokları Deneme Deseni uyarınca 3 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Verilerin analizinde Griffing (1956) tipi yarım diallel melez yöntemi (yöntem 2, model 1) uyarınca SAS istatistik paket programı kullanılmıştır. İncelenen genotipler (anaçlar ve F1 melez kombinasyonları) arasındaki farklılıkların; bitki boyu, boğum sayısı, odun dalı sayısı, meyve dalı sayısı, koza sayısı, lif kopma dayanıklılığı ve kısa lif oranı özellikleri yönünden istatistiksel olarak önemsiz; koza kütlü ağırlığı, kütlü verimi, çırçır randımanı, erkencilik oranı, lif eğrilebilme yeteneği, lif uzunluğu, lif inceliği, lif esnekliği, lif parlaklığı ve lif sarılığı özellikleri yönünden istatistiksel olarak %1; lif eğrilebilme yeteneği, 100 tohum ağırlığı ve lif yeknesaklığı özellikleri yönünden istatistiksel olarak %5 düzeyinde önemli olduğunu göstermektedir. Anaçlara ilişkin olarak hesaplanan genel uyum yeteneği varyansının, incelenen koza kütlü ağırlığı, 100 tohum ağırlığı, kütlü verimi, çırçır randımanı, erkencilik oranı, lif eğrilebilme yeteneği, lif uzunluğu, lif kopma dayanıklılığı, lif inceliği, lif esnekliği, lif parlaklığı ve lif sarılığı özellikleri yönünden istatistiksel olarak %1; lif yeknesaklığı yönünden istatistiksel olarak %5 düzeyinde önemli olduğu saptanmıştır. F1 melez kombinasyonlarına ilişkin olarak hesaplanan özel uyum yeteneği varyansının, incelenen bitki boyu, boğum sayısı, odun dalı sayısı, meyve dalı sayısı, koza sayısı, 100 tohum ağırlığı, kütlü verimi, lif eğrilebilme yeteneği, lif kopma dayanıklılığı, lif inceliği, lif yeknesaklığı, kısa lif oranı, lif esnekliği ve lif sarılığı yönünden istatistiksel olarak önemsiz olduğu saptanmıştır. Genel uyum yeteneği varyansının özel uyum yeteneği varyansına oranı sadece koza sayısı değerlerinde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Elde edilen bu sonuçlar koza sayısı özelliğinin eklemeli olmayan; incelenen diğer tüm özeliklerin ise eklemeli gen etkileri tarafından kontrol edildiğini göstermektedir. Anaç olarak kullanılan genotiplerden, PG-300, sekiz, BA-525 ve Dorina beş ve Carisma, bir özellik için en iyi genel uyum yeteneğine sahip genotip iken melez kombinasyonlardan BA-525 x Dorina, altı, Carisma x BA-525 ve PG-300 x Dorina, dört, Carisma x PG-300, üç ve BA-525 x PG-300, iki özellik için en iyi özel uyum yeteneğine sahip kombinasyon olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlar ışığında, anılan anaç ve melez kombinasyonların üstünlük gösterdikleri bu özelliklerin geliştirilmesi amacıyla ileride yapılacak çalışmalarda kullanılabileceği söylenebilir.