Katalizör olarak oksazolin yapısı içeren kiral ligandların sentezi ve asimetrik sentezlerde uygulamaları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KİMYA (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA YÜKSEKDANACI
Danışman: ALİME EBRU AYDIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kiralite kimyasal, biyolojik, farmasötik ve materal bilimlerinde önemli bir roloynar. Enantiyomerik bileşikler farklı koku ve tatlara sahiptirler. Şüphesiz kifarmakolojik aktiviteleri tarandığı zaman iki enantiyomer farklı bileşik olarakdüşünülür. Bir çok çalışma kiral ilacın iki enantiyomerinin genellikle farklı biyolojikaktiviteye sahip olduğunu ve enantiyomerlerden birinin oldukça etkili tedavi edici ilaçolarak rol oynayabilirken diğer enantiyomerin oldukça toksik olduğunu göstermiştir.Enantiyomerlerin aktivitelerindeki dramatik farklılığın en iyi bilinen örneği talidomittir.Sadece bir enatiyomer yararlı tedavi edici etki verirken diğer enantiyomer bir çokdoğum kusuruna neden olur.Karbon-karbon bağ oluşum tepkimeleri özellikle katalitik asimetrik karbon-karbon bağ oluşumları organik sentezde önemli bir bölümü kapsar. Son zamanlardadiaminler, dioller, aminosülfürler ve amino alkolller gibi yeni kiral ligandlarıngeliştirilmesi son derece önem kazanmıştır. Bu maddeler içinde, amino alkol temellikiral ligandlar en umut verenlerdir.Asimetrik karbon-karbon bağ oluşumunda enantiyoseçimli nitro aldol (Henryreaksiyon) reaksiyonu en yaygın olarak uygulanan metodolojidir. Bu reaksiyon ürünüsentetik organik kimyada çok yönlü ara ürün olan ß-nitroalkoldür. Bu reaksiyondaBINOL, amino alkol, alkoloitler, amino asitler, Schiff-baz ligandları gibi farklı kiralligandlar katalizör olarak uygulanmıştır.Bu çalışmada pirol ve aril grubu içeren kiral oksazolin türevlerinin sentezi vebunların katalizör olarak Henry reaksiyonunda kullanılması amaçlanmıştır.Çalışmanın ilk bölümünde, pirolden pirol-2-karbaldehit ve pirol-2-karbonitrilsentezlenmiştir. Sentezlenen bu organik bileşikler NMR teknikleriyle karakterizeedilmiştir.Kiral oksazolinler norefedrinin her iki enantiyomeri ile pirol-2-karbonitril vesalisilik asitten hazırlanan açil klorürün tepkimesiyle elde edildi. Sentezlenen 4 kiraloksazolin ligandları NMR teknikleriyle karakterize edildi.Çalışmanın ikinci bölümünde, sentezlenen iki stereojenik merkeze sahip kiraloksazolin ligandları Henry reaksiyonda katalizör olarak kullanılmıştır.p-Nitrobenzaldehide nitrometanın enantiyoseçimli katılması, kiral ligandlarınaktivitelerinin belirlenmesi için model reaksiyon olarak seçildi. Bu enantiyoseçimlireaksiyon için en iyi enantiyomerik fazlalık (4R, 5S)-124 ve (4S, 5R)-125 ile eldeedilmiştir.Henry reaksiyonunda optimum reaksiyon koşullarını belirlemek için metaltuzları, çözücü, ligand miktarı, sıcaklık etkileri araştırıldı. Optimum reaksiyon koşullarıçözücü i-PrOH, metal tuzu Cu(OAc)2.H2O, sıcaklık 0 ? C, % 20 mol ligand olarakbelirlenmiştir.Substitüent etkilerini belirlemek için orto ve para-substitüye aromatikaldehitlere nitrometanın enantiyoseçimli katılması (4R, 5S)-124 ve (4S, 5R)-125 ilegerçekleştirilmiştir.