İskenderun'da (Hatay) sanayileşmeye bağlı göçlerin kentsel dokuya yansıması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, COĞRAFYA (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜLENT OCAK
Danışman: EYLÜL KARAGEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırma sahasını İskenderun şehir sınırları içerisinde bulunan 28 mahalleden tepe mahalleleri olarak ta bilinen 6 mahalle oluşturmaktadır. Bu mahalleler; Esentepe, Buluttepe, Barıştepe, Gültepe, Kocatepe ve Yıldırım Tepe'dir. "İskenderun'da Sanayileşmeye Bağlı Göçlerin Kentsel Dokuya Yansıması" araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, İskenderun şehrine ve körfez çevresindeki diğer yerleşmelere sanayi faaliyetlerine bağlı olarak gerçekleşen göçlerin kentsel doku formu üzerinde meydana getirdiği değişiklikleri ortaya koymaktır. İskenderun şehri sanayi faaliyetlerinden büyük oranda etkilenmiştir. Şehir ve çevresindeki diğer yerleşmeler sanayinin oluşturduğu nüfus akımı nedeniyle gelişim göstermiştir. Sanayiye dayalı bir göç süreci ve bunun sonucunda gelişen şehirleşme faaliyetleri körfez çevresindeki bütün yerleşmeleri etkisi altına almıştır. Çalışma 5 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde araştırma sahasının konum, genel özellikler, amaç, kapsam, araştırma soru ve hipotezleri ile sınırlılıklar konu başlıkları işlenmiştir. İkinci bölümde araştırmanın modeli ve yöntemi ana başlığı altında toplanan veriler ve analizlere yer verilmiştir. Üçüncü bölüm sanayileşme, göç ve kentsel doku etrafında şekillenen bir kavramsal çerçeveden ibarettir. Dördüncü bölüm çalışmanın bulgularının yer aldığı bölümdür. Araştırma sahasında sanayiye bağlı göçlerin kentsel dokuya olan etkileri ayrıntılarıyla işlenmeye çalışılmıştır. Bu bölümde yerleşme ve sanayinin kuruluşunu ve gelişmesini etkileyen doğal ve beşeri faktörlerden ayrıntılarıyla bahsedilmektedir. Yine aynı bölüm içerisinde sanayileşmeye bağlı göç süreci ve bu göç sürecinin sonunda oluşan yeni mahalleler ve değişen konut dokusu anlatılmaktadır. Araştırma sahasında ilk nüfus sayımının yapıldığı 1940 yılından günümüze kadar üç önemli dönem yaşanmıştır. Bu dönemlerden ilki 1950-1955 yılları arasını kapsayan ve bölgedeki ilk sanayi faaliyetlerinin kurulmaya başlandığı dönemdir. Bu süreç hem şehirsel alanı hem de ilçe genelini tüm dönemler içerisindeki en büyük nüfus artış oranıyla derinden etkilemiştir. Araştırma sahasına Hatay ilinin ilçe ve köylerinden nüfus akımı gerçekleşmiştir. Sanayiye dayalı göçler aslında bu dönemden itibaren başlamıştır. İskenderun'a gerçekleşen ikinci dönem göçler 1970-1975 tarihleri arasında sanayiye bağlı olarak gerçekleşmiştir. 1971 yılında kurulma çalışmalarına başlanılan ve 1974 yılında ilk üretime geçen İskenderun Demir ve Çelik Fabrikası'nın göç sürecine olan etkisi çok büyük olmuştur. Ağır sanayinin kurulması ve işletmeye açılmasıyla Hatay ili ve ilçeleri dışında Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin ekonomik bakımdan geri kalmış ilçe ve köylerinden nüfus akımı yaşanmıştır. Göç süreci daha sonraki yıllarda da azalarak devam etmiştir. En yoğun dönemi bu yıllar arasında gerçekleşmiştir. Sanayileşmenin göçe olan etkisi ve buna bağlı olarak kentleşme süreci hızlı bir şekilde gerçekleşme eğilimine girmiştir. Bu dönemden 2000'li yıllara kadar göçle gelen nüfus şehir merkezinde konut bulma problemleriyle karşılaşmıştır. Arsa ve konut fiyatlarının yüksek oluşu insanları daha ucuz konut bulabilecekleri dağlık alanın yamaçlarındaki engebeli sahalara yöneltmiştir. Buna bağlı olarak şehrin dış kuşağında gecekondu mahalleleri meydana getirilmiştir. Şehirleşme süreci sadece İskenderun şehrinde hızlı bir gelişim göstermemiştir. İskenderun ilçesi sınırlarında bulunan çoğu köyün nüfus artışıyla beraber idari değişiklikleri de olmuştur. Bu idari değişim köylerin belde belediyesine dönüşmesiyle sonuçlanmıştır. Belde belediyeleri ise kırsal fonksiyondan kasaba fonksiyonuna doğru geçişin en önemli sinyallerini vermişlerdir. Böylelikle körfez çevresinde birbirine yakın konumlarda kentleşme faaliyetlerinin yerleşmeleri etkilediği görülmüştür. İskenderun şehri ve ilçesini 2000'li yıllardan sonra etkileyen faktör idari değişim faktörüdür. 2012 yılında çıkarılan büyükşehir yasası ile Arsuz ilçesi İskenderun ilçesi sınırından ayrılarak yeni bir ilçe idari sınırına kavuşmuştur. Bu durum İskenderun ilçesinin idari hizmet sahasını oldukça daraltmıştır. Araştırma sahasında sanayiye bağlı olarak yaşanan göçlerin yeni kurulan mahalleler üzerindeki en büyük etkisi şehrin konut dokusuna uymayan yeni konut dokularının oluşmasıdır. Ayrıca sosyo kültürel özellikleri itibariyle de farklı mahallelerin meydana gelmesine sebep olmuştur.