Hatay ili biber (Capsicum annuum L.) üretim alanlarında fitoplazma hastalıklarının, vektörlerinin ve diğer konukçularının araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİTKİ KORUMA (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAKAN ÇARPAR
Danışman: GÜLŞEN SERTKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma 2015-2020 yılları arasında Hatay ilinde yetiştiriciliği yapılan biber alanlarındaki fitoplazma hastalıklarının belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada fitoplazmalara özgü sarılık, yaprakların kaşık şeklini alması, phyllody, virescence (yeşillenme), çiçeklerin dumura uğraması (sterility), iri tomurcuk, çalılaşma belirtisi gösteren biber, susam, fesleğen, patlıcan, domates ve yabancı otlardan örnekler alınmıştır. Ayrıca vektör böceklerin belirlenmesi amacıyla D-VAC ile böcek toplanmıştır. Bölgede yetiştiriciliği en çok yapılan salçalık biberlerde belirtiler %0,5-3 oranında gözlenir iken süs biberi ve Samandağ biberinde fitoplazma belirtilerine hiç rastlanmamıştır. Arazi içerisindeki susam ve fesleğen bitkilerinde bu oran %30 olarak tespit edilmiştir. Biber arazilerinde en çok Empoasca sp., Cicadulina bipunctata ve Psammotettix sp., türleri bulunurken bunları Exitianus capicola, Euscelidius sp., Anaceratagallia laevis ve Balchutha hebe türleri takip etmiştir. Kontrollü koşullarda yapılan T göz ve yonga aşı denemeleri ile hastalıklı bitkilerden sağlıklı test bitkilerine taşıma çalışmalarında susam ve fesleğen örneklerinden Cezayir menekşesine yapılan aşılamalarda başarılı olunmuştur. Tüm bitki örneklerinin toplam nükleik asit izolasyonları CTAB yöntemine göre yapılmış, böcek örneklerinde ise MN marka hazır kitlere göre yapılmıştır. Bitki örneklerinde fitoplazma tespitinde DAPI DNA boyamı yöntemi de kullanılmış ve fitoplazma varlığı tespit edilmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda biber (Capsicum annuum), domates (Solanum lycopersicum), fesleğen (Ocimum basilicum), susam (Sesamum indicum) ve tarla sarmaşığı (Convolvulus arvensis) bitkilerinde ve de bazı böcek türlerinde fitoplazmalar belirlenmiştir. Pozitif bulunan örnekler sekanslanmış ve MEGA X programında değerlendirilerek Genbankası'na sonuçlar yüklenmiştir. Genbankası'na yüklenen biber (MT993358), susam (MT994434), domates (MT992754), fesleğen (MT994432), Empoasca sp. (MT994430), Exitianus capicola (MT994433), Euscelidius sp. (MT994431) türlerinde Candidatus Phytoplasma trifolii; tarla sarmaşığı (MT993422) ve domates (MT992796) türlerinde Candidatus Phytoplasma solani tespit edilmiştir. Ayrıca biber örneklerinden fitoplazma tespit edilen 2 örnekte ELISA yöntemi ile cucumber mosaic virus (CMV) karışık enfeksiyon olarak bulunmuştur. Mevcut literatür bilgilere göre Ca. Phytoplasma trifolii, susam, fesleğen, Exitianus capicola ve Euscelidius sp.'de ilk kez bu çalışma ile tespit edilmiş ve Genbankası'na yüklenmiştir.