Antakya'da kullanılan tıbbi bitkiler ile yabani gıda bitkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET GÜZELŞEMME
Danışman: YELDA GÜZEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma kapsamında, Antakya yöresinde halk hekimliğinde kullanılan ve/veya gıda olarak tüketilen yabani bitkiler yöre halkı ile görüşülerek derlenmiştir. Antakya, çok etnili yapısı ve uzun tarihsel geçmişi nedeniyle geleneksel bilgi birikimi bakımından çok zengin bir ilçemizdir. 182 kişi ile görüşerek tamamladığımız çalışmamız neticesinde derlemiş olduğumuz 265 tıbbi ve/veya yenebilir takson bölgeniz söz konusu zenginliğini bir kere daha ortaya sermiştir. Derlenen 265 takson içinden 131 tanesi gıda bitkisidir. Bu 131 bitkinin 53'ü sadece gıda olarak tüketilirken 78 tanesinin hem gıda olarak hem de tıbbi kullanımı vardır. Bitkilerin tıbbi kullanım amaçları için: Solunum sistemi, sindirim sistemi, kan-dolaşım sistemi, sinir sistemi, iskelet sistemi ve göz problemleri ayrıca ürogenital ve dermal problemler başlıkları altında 118 spesifik kullanım alanı belirlenmiştir. Gıda bitkileri arasında, baharat bitkileri ve çay olarak tüketilen bitkiler gibi kategoriler ayrıca, "slik", "zahter" gibi karışımlar mevcut iken; tıbbi bitkiler arasında, parfüm gibi kozmetik amaçlarla kullanılan bitkiler, diş problemleri için ya da veterinerlik uygulamalarında kullanılan bitkiler gibi etnobotanik çalışmalarında nisbeten az kaydına rastlanan uygulamalar vardır. Tıbbi bitkiler kapsamında, "reyhanlama", "biyeti" gibi yöreye özgü, sıradışı uygulamalar da mevcuttur. Çalışmamızda, görüşme yaptığımız kişilerin bahsettikleri bitkileri arazide göstermelerine özen gösterilmiştir. Gösterilen bitkiler arazide fotoğraflanmış, herbaryum materyali haline getirişmiş ve bilimsel olarak teşhis edilmiştir. Böylece yöresel isimlerden doğabilecek karışıklıkların önüne geçilmiştir. Nitekim bazı bitkilere köyden köye bile değişen yöresel isimler verildiği tarafımızca tespit edilmiştir. Bu isimler de kaydedilmiştir. Çalışmada yer alan bitkiler arasında 85 taksonun Doğu Akdeniz yoğunlukta olmak üzere Akdeniz ülkelerinde kullanımına yönelik ethnobotanik çalışmalara rastlanmış ve üzerine çok az çalışma yapılmış olduğu tespit edilmiştir. 156 taksonun dünya üzerinde Unani, Ayuvreda, geleneksel Çin Tıbbı gibi farklı geleneksel tıp sistemlerinde yaygın kullanımı olduğu ve üzerine yaygın ethnobotanik araştırmaların yapılmış olduğu tespit edilmiştir. 24 bitkinin üzerine hiç çalışma yapılmamış olup araştırmaya açık bitkilerdir.