Kavun fusarıum solgunluğu etmeni Fusarium oxysporum f.sp. melonis'e karşı bazı bitkisel temelli uygulamaların in vitro antifungal etkinliklerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİTKİ KORUMA (YL) (TEZLİ), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYTEKİN AKBAŞ
Danışman: Emine Mine Soylu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Fusarium solgunluk hastalığı etmeni Fusarium oxysporum f. sp. melonis (Fom) kavun (Cucumis melo L.) bitkilerinde fide döneminde olduğu kadar ileri dönemlerinde de ortaya çıkan ve erken infeksiyonlarda bitki ölümlerine neden olan önemli toprak kökenli fungal hastalık etmenlerinin başında gelir. Hastalık etmenine karşı etkin bir kimyasal mücadele imkânı bulunmamaktadır. Bu çalışmada İzmir kekiği (Origanum onites L.), karabaş kekiği (Thymbra spicata L.), rezene (Foeniculum vulgare Mill.), yabani kekik (Thymus vulgaris L.) ve limon otu (Lippia citriodora L.) gibi tıbbi ve aromatik bitki "uçucu yağlar"ı ile odunun kömüre dönüştürüldüğü fırınlardan, proliz aşamasında ortaya çıkan yan ürünlerden biri olan "odun sirkesi"nin kimyasal bileşenleri ve F. oxysporum f. sp. melonis'in MFO34 ve FOM1 izolatlarının misel gelişimi ile konidi çimlenmesinin engellenmesi üzerine olan antifungal etkinlikleri in vitro koşullarda araştırılmıştır. GC-MS analizleri sonucunda, carvacrol T. spicata, O. onites ve T. vulgaris'in, trans-anethole F. vulgare'nin, α- limonene ise L. citridora uçucu yağlarının ana bileşenleri olarak belirlenmiştir. O-guaiacol odun sirkesinin ana bileşeni olarak tespit edilmiştir. Test edilen uygulamalar arasında T. spicata ve O. onites uçucu yağları 4.0 µl/ml, T. vulgaris ise 6.0 µl/ml dozlarında fungal etmenin iki farklı izolatının misel gelişimini %100 engellemek suretiyle en yüksek antifungal etkinlik gösteren uçucu yağlar olarak belirlenmiştir. F. vulgare ve L. citriodora uçucu yağları diğer yağlara kıyasla nispeten daha yüksek dozda (15.0 µl/ml) antifungal etkinlik göstermiştir. Odun sirkesinin 5.0 µl/ml değme dozu her iki fungal izolatın misel gelişimini tamamen engelleyen doz olarak belirlenmiştir. Fungal izolatlarının konidi çimlenmesini en etkili engelleyen uçucu yağ uygulaması O. onites'in 0.25 µl/ml dozunda tepit edilmiştir. Bu uygulamayı sırasıyla 0.75 µl/ml dozunda T. spicata, 2.0 µl/ml dozunda T. vulgaris, 4.0 µl/ml dozunda, F. vulgare ve 8.0 µl/ml dozunda L. citridora uçucu yağlar izlemiştir. Odun sirkesinin 0.75 μl/ml dozu her iki izolatın konidi çimlenmesini tamamen engelleyen minimum engelleme dozu (MIC) olarak belirlenmiştir. Yapılan istatistik analiz sonucunda uçucu yağlar ve odun sirkesinin dozlarındaki artışa paralel olarak fungal izolatların misel gelişimi ve konidi çimlenmesi önemli oranlarda engellenmiştir. Test edilen uçucu yağlar ve odun sirkesinin fungal izolatların misel gelişimini ve konidi çimlenmesini tamamen engelledikleri MIC dozlarındaki antifungal etkinliğinin "fungisidal" özellikte olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak kavun solgunluk hastalığına karşı düşük dozlarda güçlü antifungal etkinlik gösteren bitki uçucu yağ ve odun sirkesinin biyofungisit olarak geliştirilebilme potansiyeline sahip olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma İzmir kekiği (O. onites), rezene (F. vulgare), yabani kekik (T. vulgaris) ve limon otu (L. citriodora L.) bitki uçucu yağlarının ve odun sirkesinin kavun Fusarium solgunluk hastalığı etmenine karşı antifungal etkinliğinin araştırıldığı ilk çalışma niteliğindedir.